طفل شخصی است که در سایه خانواده با تبیین روش های صحیح تربیتی بالنده می شود و در صورت عدم تربیت صحیح، ممکن است از همان ابتدا دست به اعمالی بزند که جنبه مجرمانه داشته باشند. مسائل مربوط به اطفال و نوجوانان به لحاظ حقوقی اهمیت بسیاری دارد و هنگامی که جرمی توسط آن ها ارتکاب می یابد موضوع اهمیت بیشتری نیز پیدا می کند زیرا از یک طرف باید جامعه را از جرائم اطفال و نوجوانان مصون نگه داشت و از طرف دیگر اقدامات موثری در اصلاح و تربیت آن ها به عمل آورد تا بیشتر به راه های مجرمانه کشیده نشوند. مهم ترین اقداماتی که در این راستا صورت می گیرد بررسی شخصیت طفل یا نوجوان بزهکار و عوامل موثر در ارتکاب جرم و در نهایت راه حل هایی جهت اصلاح و بازگشت وی به اجتماع می باشد.
بررسی جرائم اطفال و نوجوانان
طفل شخصی است که در سایه خانواده با تبیین روش های صحیح تربیتی بالنده می شود و در صورت عدم تربیت صحیح، ممکن است از همان ابتدا دست به اعمالی بزند که جنبه مجرمانه داشته باشند. مسائل مربوط به جرایم اطفال و نوجوانان به لحاظ حقوقی اهمیت بسیاری دارد و هنگامی که جرمی توسط آن ها ارتکاب می یابد موضوع اهمیت بیشتری نیز پیدا می کند زیرا از یک طرف باید جامعه را از جرائم این اشخاص مصون نگه داشت و از طرف دیگر اقدامات موثری در اصلاح و تربیت آن ها به عمل آورد تا بیشتر به راه های مجرمانه کشیده نشوند. مهم ترین اقداماتی که در این راستا صورت می گیرد بررسی شخصیت طفل یا نوجوان بزهکار و عوامل موثر در ارتکاب جرم و در نهایت راه حل هایی جهت اصلاح و بازگشت وی به اجتماع می باشد.
معیار مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان
طبق قانون مجازات اسلامی مصوب سال 92 اطفال به 3 دسته تقسیم می شوند:
الف-اطفال تا 9 سالگی : این افراد به علت نرسیدن به بلوغ و فقدان قوه تشخیص و تمیز، فاقد مسئولیت کیفری می باشند.
ب-اطفال بین 9 تا 15 سالگی : در صورت ارتکاب جرائم تعزیری از سوی این افراد، مجازات بزرگسالان در مورد آن ها اعمال نمی شود بلکه در صورت ارتکاب شدیدترین جرم نیز، در نهایت به یک سال حبس در کانون اصلاح و تربیت محکوم می شوند.(ماده 88 قانون مجازات اسلامی)
ج-اطفال و نوجوانانی که هنگام وقوع جرم 15 تا 18 سال دارند: در مورد این افراد نیز مانند گروه دوم مجازات بزرگسالان اعمال نمی شود بلکه در صورت ارتکاب شدیدترین جرم نیز، در نهایت به پنج سال حبس در کانون اصلاح و تربیت محکوم می شوند.(ماده 89 قانون مجازات اسلامی)
در تمامی موارد بالا، سن شمسی ملاک می باشد.
مراحل رسیدگی به شکایت کیفری در دادسرا
راه های تماس و مشاوره با وکلای دادگران:
02188019243
مرجع صالح رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان
رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان مستلزم وجود یک دادرسی ویژه برای آنان است به همین دلیل امروزه یکی از پیشرفت های قابل توجه در حقوق کیفری کودکان، پیش بینی سیستم دادرسی مختص آنان می باشد که مورد توجه و استقبال اکثر کشورها قرار گرفته است.به جرائم اطفال در دادسرا و دادگاه ویژه اطفال رسیدگی می شود.
الف- دادسرای ویژه اطفال
در کنار دادگاه اطفال و نوجوانان شعبه ای از دادسرای عمومی و انقلاب با عنوان دادسرای ویژه نوجوانان به سرپرستی یکی از معاونان دادستان و با حضور یک یا چند بازپرس تشکیل می شود. تحقیقات مقدماتی در مورد جرائم افراد 15تا 18 سال توسط این دادسرا انجام و سپس پرونده جهت رسیدگی و صدور حکم به دادگاه ویژه اطفال فرستاده می شود البته در این خصوص استثنا وجود دارد و آن اینکه به جرائم زنا، لواط،سایر جرائم منافی عفت و نیز جرائم تعزیری درجه 7 و 8 طبق مواد 306 و 340 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 93 مستقیما در دادگاه ویژه اطفال رسیدگی می شود.
ب- دادگاه ویژه اطفال و نوجوانان
در هر حوزه قضائی شهرستان، یک یا چند شعبه دادگاه اطفال و نوجوانان برحسب نیاز تشکیل می شود و تا زمانی که دادگاه اطفال و نوجوانان در محلی تشکیل نشده است، به کلیه جرائم اطفال و نوجوانان به جز جرائم مشمول ماده 315 این قانون، در شعبه دادگاه کیفری دو یا دادگاهی که وظایف آن را انجام می دهد رسیدگی می شود.تحقیقات مقدماتی اطفال 9 تا 15 سال مستقیما توسط این دادگاه انجام شده و دادگاه در این خصوص کلیه وظایفی را که طبق قانون بر عهده ضابطان دادگستری و دادسرا می باشد انجام داده و پس از تکمیل تحقیقات مبادرت به رسیدگی و صدور رای می نماید. دادگاه اطفال و نوجوانان با حضور یک قاضی مشاور تشکیل می شود و نظر مشاور مشورتی است و رئیس دادگستری یا ریئس کل دادگاه های شهرستان مرکز استان، در هر استان و هر حوزه حسب مورد، ریاست دادگاه های اطفال و نوجوانان را نیز بر عهده دارد.
دادگاه اطفال و نوجوانان درقانون جدید آیین دادرسی کیفری به صورت اختصاصی تشکیل شده و همانطور که گفته شد، در این دادگاهها علاوه بر یک قاضی واحد، دو مشاور نیز حضور دارد.جرایمی که مرتکبین آنها کمتر از 18 سال سن دارند، تابع مقررات ویژهای در قانون جدید است و قانونگذار در این قانون نیروهای انتظامی را ملزم کرده که در نیروهای انتظامی پلیس پرونده اطفال و نوجوانان تشکیل شود تا به پرونده این متهمان توسط این ضابطین رسیدگی شود.هم چنین در این قانون دادسرا و دادگاه ویژه اطفال و نوجوانان یشبینی شده است. به کلیه جرایم اطفال و افراد کمتر از هجده سال تمام شمسی در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی می شود.مطابق قانون، طفل کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده است.در حوزه قضایی شهرستان یک یا چند شعبه دادگاه اطفال و نوجوانان بر حسب نیاز تشکیل می شود.تا زمانی که دادگاه اطفال و نوجوانان در محلی تشکیل نشده است، به کلیه جرائم اطفال و نوجوانان به جز جرائم مشمول ماده (315) قانون آیین دادرسی کیفری، در دادگاه کیفری دو یا دادگاهی که وظایف آن را انجام می دهد، رسیدگی می شود.
نکات مهم نحوه رسیدگی در دادسرا و دادگاه اطفال
- در دادسرای اطفال و نوجوانان تفاوت ها و تسهیلاتی برای اتهامات این متهمان در نظر گرفته شده است. یکی از موارد آن این است که قرارهای تامینی که صادر میشود با قرارهایی که در دادسرای عمومی برای بزرگسالان صادر میشود، متفاوت است و دادسرای نوجوانان و اطفال از والدین طفل میخواهد که هر زمان که نیاز است طفل در دادسرا حاضر شود.
- در صورت ضرورت طفل می تواند کفیل یا وثیقه بگیرد.
- اگر طفل بالای 18 سال سن داشته باشد اگر برای وی دادگاه به عنوان قرار تامین وثیقه بخواهد و طفل نتواند وثیقه را تهیه کند در این زمان، قرار نگهداری موقت طفل در کانون اصلاح و تربیت صادر میشود.
- اگر طفل زیر 18 سال جرم مشروطی انجام داده باشد در دادسرای اطفال پیش بینی شده که ضابطان حق ندارند بازجویی های اولیه از متهم زیر 18 سال را شروع کند و ناچارند موضوع را به دادسرای اطفال ارجاع دهند.
- دادگاه اطفال و نوجوانان در قانون جدید آیین دادرسی کیفری به صورت اختصاصی تشکیل شده است، تفاوت این دادگاه با سایر دادگاهها این است که جلسه دادگاه با حضور دو مشاور و یک قاضی تشکیل میشود و مشاورین علوم اجتماعی، روانشناسی در جلسه دادگاه حضور دارند.
- جلسه دادگاه کیفری یک ویژه اطفال و نوجوانان با سه قاضی و دو مشاور تشکیل می شود. همچنین قضات دادگاه اطفال و نوجوانان باید حداقل 5 سال سابقه قضاوت، متاهل و دارای شرایط سنی و دارای فرزند باشند.
- وظایف و صلاحیت دادگاه اطفال و نوجوانان
رسیدگی به جرایم اطفال در سایر مراجع
- ماده 315 قانون آیین دادرسی کیفری : جرائم مشمول دادگاه کیفری یک و همچنین دادگاه انقلاب در مواردی که با تعدد قاضی رسیدگی می شود اگر توسط افراد بالغ زیر هجده سال تمام شمسی ارتکاب یابد در دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان رسیدگی و متهم از کلیه امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال می شود، بهره مند می گردد.
- تبصره1: در هر شهرستان به تعداد مورد نیاز، شعبه یا شعبی از دادگاه کیفری یک به عنوان” دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان” برای رسیدگی به جرائم موضوع این ماده اختصاص می یابد.تخصصی بودن این شعب، مانع ارجاع سایر پرونده ها به آنها نیست.
- تبصره2: حضور مشاوران با رعایت شرایط مقرر در این قانون، برای رسیدگی به جرائم نوجوانان در دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم آنان الزامی است.
- نکته: هرگاه در حین رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز نماید، رسیدگی به اتهام وی مطابق این قانون در دادگاه اطفال و نوجوانان ادامه می یابد.چنانچه قبل از شروع به رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز نماید،رسیدگی به اتهام وی حسب مورد در دادگاه کیفری صالح صورت می گیرد.در این صورت متهم از کلیه امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال می شود، بهره مند می گردد. در هر صورت محکومین بالای سن هجده سال تمام موضوع این ماده، در بخش نگهداری جوانان که در کانون اصلاح و تربیت ایجاد می شود، نگهداری می شوند.
- دادگاه اطفال و نوجوانان با حضور یک قاضی و یک مشاور تشکیل می شود.نظر مشاور، مشورتی است.
- نکته: هرگاه یک یا چند طفل یا نوجوان با مشارکت یا معاونت اشخاص بزرگسال مرتکب جرم شوند و یا در ارتکاب جرم با اشخاص بزرگسال معاونت نمایند، فقط به جرایم اطفال و نوجوانان در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی می شود.
- در جرائمی که تحقق آن منوط به فعل دو یا چند نفر است، در صورتی که رسیدگی به اتهام یکی از متهمان در صلاحیت دادگاه اطفال و نوجوانان باشد، رسیدگی به اتهام کلیه متهمان در دادگاه اطقال و نوجوانان به عمل می آید.در این صورت اصول حاکم بر رسیدگی به جرایم اشخاص بالاتر از هجده سال تابع قواعد عمومی است.
چند نکته در خصوص رسیدگی دادگاه اطفال
- برای رسیدگی به جرایم مربوط به اطفال باید وکیل در یکسری از این جرایم حضور داشته باشد. جرایمی که در دادگاه کیفری درجه یک ویژه اطفال ونوجوانان رسیدگی می شود و جرایم تعزیری درجه یک الی 6 حتما باید وکیل حضور داشته باشد و اگر جرم تعزیری درجه 7 و8 باشد دفاع توسط ولی و سرپرست طفل انجام میشود.
- اگر طفلی در سن 17 سال و نیم جرمی را انجام داده باشد و پس از آن به اتهام این طفل در دادگاه اطفال رسیدگی نشود و سن او بالاتر از 17 ( مثلا 18 سال و نیم ) شود، پرونده وی در صلاحیت دادگاه کیفری 1 و انقلاب و … است و این دادگاه ها باید طبق مواردی که در دادگاه اطفال آمده به جرم وی رسیدگی کنند، ولی اگر رسیدگی به جرم اطفال زیر 18 سال در دادگاه اطفال شروع شد و سن وی بالا رفت به دلیل اینکه رسیدگی به جرم وی شروع شده پرونده وی همچنان در دادگاه اطفال رسیدگی میشود.
- حق استفاده از وکیل در قانون جدید آیین دادرسی کیفری برای متهم در اکثر موارد عنوان شده است؛ در قانون قبلی فقط در مرحله دادگاه متهم حق استفاده از وکیل را داشت ولی در قانون جدید در مرحله تحقیقات مقدماتی نیز حق استفاده از وکیل تکرار شده و بازپرس نمیتواند مانع حضور وکیل شود و در مرحله تحت نظر (24 ساعتی که ضابطین متهم را نگه می دارند) باز هم متهم حق استفاده از وکیل را دارد.
- در صورتی که لطمه ای به پرونده متهم وارد نشود وکیل می تواند با متهم در زمان تحت نظر دیدار داشته باشد البته در جرایم سازمان یافته وجرایم مربوط به سرقت و اقدام علیه امنیت ملی متهم در مرحله تحت نظر نیز تا یک هفته حق ملاقات با وکیل را ندارد.
- ضابطین و بازپرس پرونده مکلف هستند که متهم را از حق به همراه داشتن وکیل آگاه کند. همچنین در دادگاه کیفری یک متهم حق دارا بودن سه وکیل را دارد و در سایر موارد می تواند دو وکیل داشته باشد. اگر متهمی نیز توان مالی نداشته باشد تا پایان اولین جلسه دادگاه متهم می تواند درخواست اعسار دهد و دادگاه برای وی وکیل تسخیری تعیین کند.
- اگر متهمی دارای دو اتهام باشد و یکی از آن در صلاحیت دادگاه کیفری یک (مثل اتهام قتل عمدی) و دیگری در صلاحیت دادگاه کیفری دو(مثل سرقت) که قاعدتا باید از هم جدا شود و هر کدام در دادگاه مربوطه رسیدگی شود ولی در قانون جدید آیین دادرسی کیفری اگر فردی اتهامات متعددی داشته باشد دادگاه کیفری یک توان رسیدگی به هر دو اتهام را دارد.
حمایت از کودکان در قانون جدید آیین دادرسی کیفری
حمایت از اطفال بزه دیده را یکی از جلوههای حمایتی این قانون باید عنوان کرد.در این نوآوری طرح شکایت و تعقیب کیفری از طرف سازمانهای مردم نهادی که در زمینه حمایت از اطفال و نوجوانان فعالیت میکنند، ممکن شده است؛ همچنین با توجه به نص صریح ماده 66 این قانون سازمانهای مردم نهادی که اساسنامه آنها درباره حمایت از اطفال و نوجوانان است میتوانند در خصوص همه جرایمی که در مورد اطفال صورت میگیرد اعلام شکایت و در تمامی مراحل دادرسی شرکت، اقامه دلیل و حتی حق تجدیدنظرخواهی از آرای صادره را کنند.
لزوم تعیین قیم اتفاقی (موقت) از طرف دادستان و یا اقدام علیالرأس از ناحیه دادستان را دومین جلوه حمایتی قانون ذکر شده است و این موضوع درباره مواردی است که ولی قهری یا قیم و سرپرست طفل در خصوص جرایم علیه اطفال تحت سرپرستی خود اقدام به طرح شکایت نمیکنند؛ در مواردی که طرح شکایت از ناحیه مجنی علیه برای تعقیب امر جزایی ضرورت داشته باشد و یا ولی و سرپرست طفل مرتکب جرم شده باشد دادستان برای تعقیب امر جزایی منتظر اعلام شکایت از ناحیه سرپرست طفل مجنی علیه نخواهد ماند و طبق ماده 70 قانون آیین دادرسی کیفری جدید مکلف است برای تعقیب امر جزایی قیم موقت منصوب و یا خود تعقیب امر جزایی را آغاز کند.
تعقیب امر کیفری توسط دادستان در مواردی که مصلحت طفل مجنی علیه اقتضاء دارد را از دیگر نوآوریهای این قانون است.طبق ماده 71 این قانون در مواردی که ولی طفل برخلاف مصلحت طفل مجنی علیه اقدام به طرح شکایت نمیکند دادستان وظیفه دارد نسبت به تعقیب امر کیفری به حمایت از طفل اقدام کند.
اختصاص شعبه ویژه برای تجدیدنظر از جرایم اطفال
اختصاص شعبه ویژهای از محاکم تجدیدنظر برای رسیدگی به اعتراض نسبت به آرای صادره از دادگاههای اطفال را هم از دیگر نوآوریهای است.به موجب ماده 444 این قانون مرجع رسیدگی به درخواست تجدیدنظر از آرا و تصمیمات دادگاه اطفال و نوجوانان شعبهای از دادگاه تجدیدنظر است که با ابلاغ خاص رییس قوه قضاییه تعیین میشود.
در خصوص ممنوعیت شاکی از اعتراض به آرا و تصمیمات دادگاه اطفال و نوجوانان در زمینه میزان و نوع مجازات مقرر در حکم دادگاه باید گفت، مستفاد ماده 447 این قانون مدعی خصوصی صرفاً از حکم مربوط به ضرر و زیان یا برائت، قرار منع تعقیب، موقوفی، تعلیق تعقیب و یا قرار بایگانی پرونده حق تجدیدنظرخواهی دارد، بنابراین در مورد میزان و نوع مجازات مقرر حق اعتراضی ندارد.
طبق ماده 525 قانون آیین دادرسی کیفری جدید این افراد در کانونهای اصلاح و تربیت نگهداری میشوند. این کانونها در مرکز هر استانی برای تمرکز بر موضوع آموزش و اصلاح زندانیان فعالیت میکنند.
نظارت مستمر قضات دادگاه اطفال بر عملکرد کانونهای اصلاح و تربیت را ضروری است و ارزیابی در راستای تامین اثربخش اقدامها و برنامههای کانون اصلاح و تربیت براساس ماده 526 قانون مذکور قضات دادگاههای اطفال مکلف شدهاند تا نسبت به عملکرد کانون اصلاح و تربیت و طرز تعلیم و تربیت همچنین پیشرفت مددجویان (اطفال) نظارت منظمی داشته باشند تا درصورت بروز مشکل یا وجود نقص و نارسایی نسبت به رفع آن و رسیدن به فلسفه اقدامات تأمینی و تربیتی اقدام کنند.
دادگاه صالح و نحوه رسیدگی به جرایم مواد مخدر اطفال
صلاحیت عبارت است از توانایی و شایستگی قانونی و نیز تکلیف مرجع قضایی به رسیدگی به یک دعوای کیفری. به موجب رأی وحدت رویه به شماره ۶۵۱ – ۳/۸/۷۹ شعبه اطفال صالح به رسیدگی به جرایم مربوط به مواد مخدر ارتکابی توسط افراد زیر هجده سال تمام میباشد.
همچنین به موجب رأی وحدت رویه به شماره ۶۶۴ – ۳۰/۱۰/۸۲، دادگاه انقلاب اسلامی در رسیدگی به جرایم مربوط به مواد مخدر که مستوجب مجازات اعدام است، صالح به رسیدگی میباشد و نه دادگاه کیفری استان. به موجب رأی وحدت رویه به شماره ۶۸۷ – ۲/۳/۸۵ ، دادگاه کیفری استان در رسیدگی به جرایمیکه دارای مجازات اعدام بوده و مرتکب کمتر از هجده سال تمام داشته باشد، صالح به رسیدگی است.
برای رسیدگی به جرم مواد مخدر اطفال و بررسی جرم مواد مخدر اطفال، دادگاه اطفال با حضور یک قاضی مشاور تشکیل می شود و نظر مشاور مشورتی است. مشاوران از بین متخصصان علوم تربیتی، روانشناسی، جرم شناسی، مددکاران اجتماعی، دانشگاهیان و فرهنگیان آشنا به مسائل روانشناختی و تربیتی کودکان و نوجوانان اعم از افراد شاغل و بازنشسته انتخاب می شوند.
مستند به مواد 90 الی 94 قانون مجازات اسلامی دادگاه می تواند با توجه به گزارش های رسیده از وضع طفل یا نوجوان و رفتار وی در کانون اصلاح تربیت، یکبار در رای خود تجدید نظر کند و مدت نگهداری را تا یک سوم تقلیق دهد یا نگهداری را به تسلیم طفل یا نوجوان به ولی یا سرپرست قانونی او تبدیل نماید.
تصمیم دادگاه مبنی بر تجدید نظر در صورتی انجام می گیرد که آن طفل یا نوجوان اقلاٌ یک پنجم از مدت نگهداری در کانون اصلاح و تربیت را سپری کرده باشد و رای دادگاه در این صورت قطعی است و این امر مانع استفاده فرد مجرم از شرایط آزادی مشروط و سایر تخفیفات قانونی مانند تعلیق صدور حکم و مجازات و آزادی مشروط و …. نیست. محکومیت های کیفری اطفال و نوجوانان فاقد آثار کیفری است.
مجازات جرایم مرتبط با مواد مخدر در اطفال
جرایم مواد مخدر از نوع تعزیرات می باشد. بنابراین مجازات جرایم مواد مخدر اطفال طبق ماده 88 قانون مجازات اسلامی می باشد. به موجب ماده 88 قانون مجازات اسلامی درباره اطفال و نوجوانانی که مرتکب جرائم تعزیری می شوند و سن آنها در زمان ارتکاب، نه تا پانزده سال تمام شمسی است حسب مورد، دادگاه یکی از تصمیمات زیر را اتخاذ می کند:
الف- تسلیم به والدین یا اولیاء یا سرپرست قانونی با اخذ تعهد به تادیب و تربیت و مواظبت در حسن اخلاق طفل یا نوجوان
تبصره- هرگاه دادگاه مصلحت بداند می تواند حسب مورد از اشخاص مذکور در این بند تعهد به انجام اموری از قبیل موارد ذیل و اعلام نتیجه به دادگاه در مهلت مقرر را نیز اخذ نماید:
۱- معرفی طفل یا نوجوان به مددکار اجتماعی یا روانشناس و دیگر متخصصان و همکاری با آنان
۲- فرستادن طفل یا نوجوان به یک موسسه آموزشی و فرهنگی به منظور تحصیل یا حرفه آموزی
۳- اقدام لازم جهت درمان یا ترک اعتیاد طفل یا نوجوان تحت نظر پزشک
۴- جلوگیری از معاشرت و ارتباط مضر طفل یا نوجوان با اشخاص به تشخیص دادگاه
۵- جلوگیری از رفت و آمد طفل یا نوجوان به محلهای معین
ب- تسلیم به اشخاص حقیقی یا حقوقی دیگری که دادگاه به مصلحت طفل یا نوجوان بداند با الزام به انجام دستورهای مذکور دربند(الف) در صورت عدم صلاحیت والدین، اولیاء یا سرپرست قانونی طفل یا نوجوان و یا عدم دسترسی به آنها با رعایت مقررات ماده(١١٧٣)قانون مدنی
تبصره- تسلیم طفل به اشخاص واجد صلاحیت منوط به قبول آنان است.
پ- نصیحت به وسیله قاضی دادگاه
ت- اخطار و تذکر و یا اخذ تعهد کتبی به عدم تکرار جرم
ث- نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال در مورد جرائم تعزیری درجه یک تا پنج
تبصره ۱- تصمیمات مذکور در بندهای(ت) و(ث) فقط درباره اطفال و نوجوانان دوازده تا پانزده سال قابل اجراء است. اعمال مقررات بند(ث) در مورد اطفال و نوجوانانی که جرائم موجب تعزیر درجه یک تا پنج را مرتکب شده اند، الزامی است.
تبصره ۲ – هرگاه نابالغ مرتکب یکی از جرائم موجب حد یا قصاص گردد درصورتی که از دوازده تا پانزده سال قمری داشته باشد به یکی از اقدامات مقرر در بندهای(ت)ویا(ث) محکوم می شود و در غیراین صورت یکی از اقدامات مقرر در بندهای(الف) تا (پ) این ماده در مورد آنها اتخاذ می گردد.
تبصره ۳- در مورد تصمیمات مورد اشاره در بندهای(الف) و(ب) این ماده، دادگاه اطفال و نوجوانان می تواند با توجه به تحقیقات به عمل آمده و همچنین گزارشهای مددکاران اجتماعی از وضع طفل یا نوجوان و رفتار او، هر چند بار که مصلحت طفل یا نوجوان اقتضاء کند در تصمیم خود تجدیدنظر نماید.
لازم به ذکر است به موجب ماده 10 اصلاحیه قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1376، هرکس اطفال و نوجوانان کمتر از هجده سال تمام هجری شمسی و افراد محجور عقلی را به هر نحو به مصرف و یا به ارتکاب هر یک از جرائم موضوع این قانون وادار کند و یا دیگری را به هر طریق مجبور به مصرف مواد مخدر یا روانگردان نماید و یا مواد مذکور را جبراً به وی تزریق و یا از طریق دیگری وارد بدن وی نماید به یک ونیمبرابر حداکثر مجازات قانونی همان جرم و در مورد حبس ابد به اعدام و مصادره اموال ناشی از ارتکاب این جرم محکوم میشود. در صورت سایر جهات ازجمله ترغیب، مرتکب به مجازات مباشر جرم محکوم میشود.
ترتیب رسیدگی به جرائم اطفال
الف-وقت رسیدگی : دادگاه وقت جلسه رسیدگی را تعیین و به والدین، اولیا، سرپرست قانونی طفل یا نوجوان، یا وکیل دادگستری وی و دادستان و شاکی ابلاغ می کند. لازم به توضیح است که در مورد جرائم تعزیری درجه 6 و 7 و 8 و همچنین جرائم تعزیری که مجازات آن ها غیر از حبس باشد اگر طفل متهم و والدین یا سرپرست قانونی او و در صورت داشتن وکیل، وکیل او حاضر باشند و موجبات رسیدگی نیز حاضر باشددادگاه میتواند بدون تعیین وقت، رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان علنی نمی باشد.
ب-حضور طفل در جلسه : هرگاه مصلحت طفل ایجاب کند ممکن است تمام یا قسمتی از دادرسی در غیاب او به عمل آید اما در هر صورت رای دادگاه حضوری محسوب می شود.
انواع حکم جلب و دستور توقیف اشخاص
مشاوران دادگاه اطفال و نوجوانان:
برای رسیدگی به جرائم اطفال در جلسه رسیدگی یک مشاور نیز حضور دارد.طبق ماده 410 قانون آیین دادرسی کیفری این مشاوران از بین متخصصان علوم تربیتی، روانشناسی، جرم شناسی، مددکاران اجتماعی، دانشگاهیان و فرهنگیان آشنا به مسائل روانشناختی و تربیتی کودکان و نوجوانان اعم از افراد شاغل و بازنشسته انتخاب می شوند. طبق تبصره 2 ماده 315 قانون آیین دادرسی کیفری حضور مشاوران با رعایت شرایط مقرر در قانون آیین دادرسی کیفری، برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان در دادگاه کیفری یک ویژه، رسیدگی به جرایم آنان الزامی است.همچنین در صورتی که طفل متهم، مونث (دختر) باشد، حضور مشاور زن الزامی است.
احضار و نوع قرار تامین صادره جهت حضور اطفال و نوجوانان
در جریان تحقیقات مقدماتی، مرجع قضائی طفل و یا نوجوان را به والدین، اولیا، سرپرست قانونی و در صورت عدم وجود آن ها به هر شخصی که مصلحت بدارد میسپارد. این افراد ملزم هستند هر زمانی که دادگاه حضور طفل یا نوجوان را لازم بداند، وی را در مرجع قضائی حاضر کنن. افراد 15 تا 18 سال نیز شخصا ملزم به معرفی خود به دادگاه هستند. در صورت ضرورت و در مواقعی که مرجع قضائی تشخیص دهد می تواند از اطفال متهم کفیل یا وثیقه اخذ نماید که این اقدام فقط در مورد اطفال بالای 15 سال قابل اعمال بوده و در اطفال کمتر از 15 سال کفیل یا وثسقه اخذ نمی شود. چنانچه معرفی کفیل یا وثیقه برای افراد بالای 15 سال میسر نباشد دادسرا یا دادگاه می تواند با صدور قرار، طفل را به صورت موقت در کانون اصلاح و تربیت نگهداری نماید.
آیا معرفی مظنون در پروندههای کیفری افترا است؟
نوع مجازات اطفال و نوجوانان:
الف- اطفال 9 تا 15 سال : طبق ماده 88 قانون مجازات اسلامی اطفال و نوجوانانی که مرتکب جرائم تعزیری میشوند و سن آنها در زمان ارتکاب، نه تا پانزده سال تمام شمسی است حسب مورد، دادگاه یکی از تصمیمات زیر را اتخاذ میکند:
1-تسلیم به والدین یا اولیاء یا سرپرست قانونی با اخذ تعهد به تأدیب و تربیت و مواظبت در حسن اخلاق طفل یا نوجوان
2-تسلیم به اشخاص حقیقی یا حقوقی دیگری که دادگاه به مصلحت طفل یا نوجوان بداند با الزام به انجام دستورهای مذکور دربند الف در صورت عدم صلاحیت والدین، اولیاء یا سرپرست قانونی طفل یا نوجوان و یا عدم دسترسی به آنها، با رعایت مقررات ماده١١٧٣قانون مدنی
3- نصیحت به وسیله قاضی دادگاه
4- اخطار و تذکر و یا أخذ تعهد کتبی به عدم تکرار جرم
5- نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال در مورد جرائم تعزیری درجه یک تا پنج
تبصره1- تصمیمات مذکور در بندهای ت و ث فقط درباره اطفال و نوجوانان دوازده تا پانزده سال قابل اجراء است.اعمال مقررات بند ث در مورد اطفال و نوجوانانی که جرائم موجب تعزیر درجه یک تا پنج را مرتکب شده اند، الزامی است.
تبصره 2- هرگاه نابالغ مرتکب یکی از جرائم موجب حد یا قصاص گردد درصورتی که از دوازده تا پانزده سال قمری داشته باشد به یکی از اقدامات مقرر در بندهای ت و یا ث محکوم میشود و در غیراین صورت یکی از اقدامات مقرر در بندهای الف تا پ این ماده در مورد آنها اتخاذ میگردد.
تبصره 3- در مورد تصمیمات مورد اشاره در بندهای الف و ب این ماده، دادگاه اطفال و نوجوانان میتواند با توجه به تحقیقات به عمل آمده و همچنین گزارشهای مددکاران اجتماعی از وضع طفل یا نوجوان و رفتار او، هر چند بار که مصلحت طفل یا نوجوان اقتضاء کند در تصمیم خود تجدیدنظر نماید.
ب-اطفال 15 تا 18 سال : طبق ماده 89 قانون مجازات اسلامی درباره نوجوانانی که مرتکب جرم تعزیری میشوند و سن آنها در زمان ارتکاب، بین پانزده تا هجده سال تمام شمسی است مجازاتهای زیر اجراء میشود:
1-نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از دو تا پنج سال در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه یک تا سه است.
2-نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از یک تا سه سال در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه چهار است.
3-نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال یا پرداخت جزای نقدی از ده میلیونریال تا چهل میلیون ریال یا انجام یکصد و هشتاد تا هفتصد و بیست ساعت خدمات عمومی رایگان در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه پنج است.
4- پرداخت جزای نقدی از یک میلیون ریال تا ده میلیون ریال یا انجام شصت تا یکصد و هشتاد ساعت خدمات عمومی رایگان درمورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه شش است.
5- پرداخت جزای نقدی تا یک میلیون ریال در مورد جرائمی که مجازات قانونی آنها تعزیر درجه هفت و هشت است.
طبق ماده 91 قانون مجازات اسلامی در جرائم موجب حد یا قصاص هرگاه افراد بالغ کمتر از 18 سال ماهیت جرم انجام شده و یا حرمت آن را درک نکنند و یا در رشد و کمال عقل آنان شبهه وجود داشته باشد قصاص منتفی بوده و حسب مورد با توجه به سن آن ها مجازات مناسبی را تعیین می نماید.
تخفیف در مجازات اطفال:
الف- دادگاه می تواند با توجه به وضع طفل یا نوجوان و رفتار او در کانون اصلاح و تربیت یک بار در رای خود تجدیدنظر کند و مدت نگهداری را تا یک سوم تقلیل دهد یا نگهداری را به تسلیم طفل یا نوجوان به ولی یا سرپرست قانونی تبدیل نماید.البته این تصمیم هنگامی اتخاذ می شود که طفل یا نوجوان حداقل یک پنجم از مدت نگهداری در کانون اصلاح و تربیت را گذرانده باشد.
ب- دادگاه می تواند در صورت احراز جهات تخفیف، مجازات ها را تا نصف حداقل تقلیل دهد و اقدامات تامینی و تربیتی را به به اقدام دیگری تبدیل نماید.
ج- دادگاه می تواند در مورد تمام جرائم تعزیری ارتکابی توسط نوجوانان، صدور حکم را به تعویق اندازد یا اجرای مجازات را معلق کند.
نحوه جبران خسارات ناشی از وقوع جرم در جرائم اطفال
ماده 92 قانون مجازات اسلامی مقرر می دارد در جرائمی که مستلزم پرداخت دیه یا هر ضمان مالی دیگری است دادگاه اطفال و نوجوانان مطابق مقررات مربوط به پرداخت دیه و خسارت حکم می کند. در این زمینه می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
الف- ماده 1216 قانون مدنی: هر گاه صغیر یا مجنون یا غیر رشید باعث ضرر غیر شود ضامن است.
ب- ماده 7 قانون مسئولیت مدنی:کسی که نگاهداری یا مواظبت مجنون یا صغیر قانوناً یا بر حسب قرارداد به عهده او میباشد در صورت تقصیر در نگاهداری یا مواظبت مسئول جبران زیان وارده از ناحیه مجنون و یا صغیر میباشد و در صورتی که استطاعت جبران تمام یا قسمتی از زیان وارده را نداشته باشد از مال مجنون یا صغیر زیان جبران خواهد شد و در هر صورت جبران زیان باید به نحوی صورت گیرد که موجب عسرت و تنگدستی جبرانکننده نباشد.
به طوری که ملاحظه می گردد طفل یا نوجوان مسئول خسارات وارده به افراد بوده و در صورت کوتاهی والدین یا هر شخص مسئول دیگری در نگهداری از طفل یا نوجوان، خود آن ها مسئول جبرا خسارات ناشی از جرائم طفل یا نوجوان خواهند بود.
رسیدگی کیفری به جرم و شکایت شاکی
نقش وکیل برای دفاع از جرایم اطفال و نوجوانان
وکیل برای دفاع از جرایم اطفال نقشی اساسی در تضمین حقوق قانونی و تربیتی کودک یا نوجوان متهم دارد. برخلاف بزرگسالان، اطفال و نوجوانان در فرآیند کیفری از ویژگیهای خاصی برخوردارند و رفتار قضایی با آنها باید با رعایت اصول تربیتی، اصلاحی و حمایتی باشد. حضور وکیل در پروندههای اطفال، از بدو تحقیقات مقدماتی تا صدور حکم و حتی مراحل تجدیدنظر، به عنوان حافظ منافع قانونی و انسانی متهم، ضروری است. مهمترین اقداماتی که یک وکیل در دفاع از جرایم اطفال و نوجوانان می تواند انجام دهد به شرح زیر می باشد:
وظایف وکیل برای دفاع از جرایم اطفال، شامل اطلاعرسانی به کودک و والدین درباره حقوق قانونی، بررسی سوابق تربیتی و روانشناختی متهم، ارائه دفاعیات مستند به قوانین خاص اطفال و تلاش در جهت دادن به تصمیم دادگاه در انتخاب مجازاتهای اصلاحی و تربیتی میباشد. این وظایف با هدف کاهش اثرات منفی کیفری و اجتماعی جرم بر طفل و جلوگیری از بازتکرار جرائم انجام میشود.
وکیل با استناد به مقررات قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، قانون آیین دادرسی کیفری و مقررات مربوط به دادگاه اطفال و نوجوانان، اقدام به دفاع از متهم میکند. برای مثال، اطفال 9 تا 15 سال و 15 تا 18 سال به دلیل محدودیت مسئولیت کیفری، مشمول مجازاتهای ویژه و اصلاحی هستند و وکیل میتواند دادگاه را در اعمال این مقررات هدایت نماید.
از جمله وظایف دیگر وکیل، پیگیری حضور طفل یا نوجوان در جلسات دادگاه، رعایت مصلحت و سلامت روانی او و حمایت از حقوق او در برابر هرگونه اقدام غیرمجاز یا نامناسب است. وکیل همچنین میتواند در مواردی که والدین یا سرپرست قانونی متهم غایب یا ناتوان هستند، نقش حمایتی و مراقبتی را ایفا کند.
حضور وکیل در دادگاه ویژه اطفال و نوجوانان، تضمین میکند که تصمیمات قضایی صرفاً جنبه تنبیهی نداشته باشد و جنبه تربیتی و اصلاحی آن نیز رعایت شود. به علاوه، وکیل میتواند در ارائه گزارشهای کارشناسی روانشناسی، مددکاری و تربیتی، نقشی مستقیم در تعیین مجازاتهای جایگزین یا کاهش مدت نگهداری در کانون اصلاح و تربیت داشته باشد.
وکیل برای دفاع از جرایم اطفال باید با اصول حقوق کودک، حقوق بشر و استانداردهای بینالمللی حمایت از اطفال در سیستم کیفری آشنا باشد. این تخصص، امکان ارائه دفاع حقوقی متناسب با سن، رشد و شرایط روانی متهم را فراهم میآورد و از آسیبهای روانی ناشی از محاکمه و بازداشت طولانی مدت جلوگیری میکند.
در جرایم مالی یا خسارتی ارتکابی توسط طفل، وکیل نقش مؤثری در تعیین میزان مسئولیت مالی، بررسی سهم والدین یا سرپرستان قانونی و تنظیم اقدامات جبرانی دارد. این اقدامات، با رعایت ماده 1216 قانون مدنی و ماده 7 قانون مسئولیت مدنی، تضمین میکنند که طفل یا نوجوان با حفظ حقوق قانونی خود، مسئول جبران خسارت گردد بدون آنکه ملزم به پرداخت خسارت های غیرضروری شود.
به طور کلی، می توان گفت وکیل برای دفاع از جرایم اطفال، علاوه بر مهارت حقوقی، نیازمند درک عمیق از روانشناسی کودک، جامعهشناسی و جرمشناسی اطفال است. این تخصص بینرشتهای، امکان ایجاد راهکارهای اصلاحی و آموزشی برای متهم و جلوگیری از بازتکرار جرم را فراهم میآورد. حضور وکیل در همه مراحل، از تحقیقات مقدماتی، تعیین قرارهای تأمینی، جلسات دادگاه تا مرحله اجرای حکم و نظارت بر اقدامات اصلاحی و تربیتی، نقشی کلیدی در حفاظت از حقوق کودک و نوجوان ایفا میکند. بدون وکیل، احتمال اتخاذ تصمیمات نادرست یا ناعادلانه که تأثیر بلندمدت بر زندگی و شخصیت کودک داشته باشد، افزایش مییابد. در نتیجه، انتخاب وکیل متخصص و با تجربه در حوزه اطفال و نوجوانان، نه تنها حقوق قانونی متهم را تضمین میکند بلکه فرصت اصلاح و تربیت، بازگشت به اجتماع و کاهش آسیبهای روانی و اجتماعی را نیز فراهم میآورد.
تماس و ارتباط با وکیل جرائم اطفال و نوجوانان- 02188019243
