با پیشرفت علم در سال های اخیر وبا انعطاف فقه و صدور جواز امکان رحم جایگزین یا رحم اجاره ای از سوی فقها و نیز تبعیت قانونگذار از این نظریه فقهی امکان این فراهم شده است که به عنوان یک راه حل برای فرزندآوری زن و شوهرهایی که مادر توانایی نگهداری فرزند در رحم خود را ندارند مورد توجه قرار می گیرد.طبیعتاً روابط طرفین در قالب قراردادی که با مسامحه آن را قرارداد اجاره رحم نامیده اند تعیین و تنظیم می شود.در ادامه نمونه ای از یک قرارداد اجاره رحم جهت اطلاع و استحضار مخاطبان تقدیم و رائه می گردد.ذکر این نکته خالی از وجه نیست که لازم است جزییات توافقات و شرایط عقد تحت نظر یک وکیل با تجربه در زمینه قراردادها و مسلط به بحث اجاره رحم، تنظیم شود.یکی از مباحث مهم حقوقی که چند سال است در جامعه رایج شده و در حال گسترش نیز می باشد، بحث رحم اجاره ای می باشد.
در توجیه اجتماعی ضرورت پذیرش اجاره رحم باید گفت؛ زمانی که در یک خانواده، زوجین مشکل ناباروری دارند و زوجه به هر دلیلی توانایی پرورش و نگهداری جنین را در رحم خود ندارد و مراجعه به پزشک های متعدد و نیز استفاده از داروها و درمان های متعدد نیز هیچ نتیجه ای در بر ندارد، زوجین برای حل مشکل بچه دار نشدن خود، به ناچار از یک شخص ثالث که یک زن می باشد کمک می گیرند بدین صورت که در مقابل پرداخت وجهی، شخص مذکور حاضر می شود جنین را در رحم خود نگهداری نماید که در این حالت تخمک و اسپرم از زوج نابارور گرفته شده و پس از لقاح در محیط آزمایشگاهی، در رحم شخص مذکور گذاشته می شود. لازم به ذکر است زنی که جنین در رحم او گذاشته می شود تنها حمل کننده جنین است و از نظر ژنتیکی هیچ گونه مشابهت و نسبتی با جنین مذکور ندارد.
طرفین قرارداد رحم اجاره ای چه کسانی هستند؟
یک طرف قرارداد زنی است که به هر دلیل، توانایی پرورش و نگهداری جنین را در بطن و وجودش ندارد و برای داشتن فرزند و چشیدن طعم مادری، محتاج بِستری مناسب و قابل اعتماد به مدت نه ماه برای پرورشِ جنینی است که در فضای آزمایشگاهی کشت شده و حاضر است هزینه های مادی و معنویِ این روش از بچه دار شدن را بپردازد که به این شخص مادر واقعی گفته می شود.
طرف دیگر قرارداد زنِ دیگری است که برای کم کردن بخشی از فشار ناشی از هزینه های زندگی، در ازای دریافت هزینه ای که ممکن است معاش چند سال خود و خانواده اش را تامین کند، رحمش را به مدت نه ماه وقف پرورش جنینِ زوجی نابارور میکند.
مراحل اجاره کردن رحم
صاحب رحم اجاره ای همراه همسرش و زوج صاحب جنین باید چند جلسه توسط متخصص پزشکی اجتماعی مشاوره شوند تا از همه نظر از جمله حقوقی – پزشکی و اجتماعی، اطلاعات کافی را بدست آورند . ارزیابی بالینی و آزمایشگاهی از نظر رد بیماریهای عفونی و تائید سلامت روانی – اجتماعی هم باید انجام شود.
بین صاحبان جنین و زن اجاره دهنده باید قرارداد نوشته شود.نوشتن قرارداد بسیار با اهمیت بوده لذا بهتر است با مشورت فردی آگاه مثل وکیل دادگستری یا پزشک متخصص اجتماعی، این قرار داد نوشته شود و همه شرط و شروط ها هم در آن نوشته شود.وجود قرارداد برای تشخیص اشخاصی که از نظر ژنتیکی با بچه ارتباط دارند، تعیین پدر و مادر قانونی طفل، تعیین تعهدات طرفین و شروطی که مورد توافق قرار گرفته است، دستیابی به قصد مشترک طرفین، برطرف نمودن شبهه زنا در مورد مادر جانشین و مشخص شدن نسب طفل متولد از مادر جانشین بسیار ضروری است.
هزینه های رحم اجارهای چقدر است؟
هزینه رحم اجاره ای کاملا توافقی است و معمولا در زمان نگارش و اصلاح این مطلب (اردیبهشت ماه سال 1404 و ماه می سال 2026 میلادی) رقمی در حدود 500 میلیون تومان می باشد. البته همانطور که گفته شد این مساله کاملاً به توافق دو طرف بستگی دارد و هیچ محدودیتی برای آن نیست.
علت نامشخص بودن قیمت ها اینست که متاسفانه در این زمینه قانون مشخصی وجود ندارد لذا این طرفین قرارداد هستند که با توجه به شرایط خود، مبلغ قرارداد را مشخص می نمایند.
قانون ناظر بر قرارداد رحم اجاره ای کدام است؟
در خصوص رحم اجاره ای قانون مشخصی وجود ندارد که دقیقا ناظر بر این امر باشد اما در سال ۱۳۸۲ قانونی در خصوص اهدای جنین در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و شورای نگهبان نیز آن را در سال ۱۳۸۳ تایید کرد که می توان از آن در امر رحم اجاره ای نیز بهره برد اما در خصوص تنظیم قرارداد، ماده 10 قانون مدنی راه گشا خواهد بود که مقرر می دارد: قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده¬اند، در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است.
شرایط استفاده از رحم اجاره ای چیست؟
- 1- داشتن برگه معرفی از پزشک معالج متخصص زنان مبنی بر لزوم استفاده از رحم اجاره ای
- 2- عدم ابتلا زوجین به بیماری هایی نظیر ایدز، هپاتیت، سفلیس و …
- 3- عدم اعتیاد زوجین
- 4- داشتن سونوگرافی نرمال و تأیید شده توسط پزشک معالج از نظر حجم و ذخیره تخمدانها
شرایط شخص اجاره دهنده رحم چیست؟
- 1- داشتن سن زیر 35 سال و ترجیحاً متأهل و غیر شیرده
- 2- از نظر جسمی، روحی و روانی سالم
- 3- عدم استفاده از داروهای خاص
- 4- عدم ابتلا به بیماری هایی که در آنها بارداری برای مادر و جنین خطرناک است.
- 5- دارای حداقل یک بار تجربه به آخر رساندن حاملگی با موفقیت
- 6- نداشتن سابقه سقط، زایمان زود رس، فشار خون و دیابت حاملگی و عوارض وخیم در حاملگی
- 7- عدم ابتلا زوجین به بیماری هایی نظیر ایدز، هپاتیت، سیفلیس و…
- 8- عدم اعتیاد زوجین و دارای سونوگرافی نرمال و تأیید شده توسط پزشک معالج، از نظر داشتن رحم سالم
مدارک لازم برای اجاره رحم
- 1- شناسنامه و کپی از صفحات اول و دوم
- 2- سند ازدواج و کپی از صفحات اول تا چهارم آن
- 3- یک قطعه عکس 4×3 از هر کدام از زوجین
- 4- دفترچه بیمه
مشکلات رایج و حقوق طرفین در طول جریان اجاره رحم
1- ممکن است به علت اختلافات یا اتفاقاتی(مانند فوت) که بین زوجین به وجود می آید، آن ها از ادامه راه منصرف شوند در نتیجه فرد اجاره دهنده رحم می ماند و بچه ای که مال خودش نیست و هزینه های گزافی که قادر به پرداخت آن¬ها نیست.
2- احتمال دارد شخص اجاره دهنده رحم به علت عاطفه ای که نسبت به طفل پیدا می¬کند به مکان نامعاومی برود و دسترسی زوجین به نوزاد غیرممکن گردد.
3- احتمال انتقال بیماری های ویروسی و عفونی مانند ایدز و هپاتیت و … از مادرجانشین به جنین یا برعکس، وجود دارد.
4- ممکن است فرد اجاره دهنده رحم، جهت زودتر خلاص شدن خود و رسیدن به مابقی مبلغ قرارداد، با استفاده از دارو و روش های پزشکی، نوزاد را زودتر از موعد به دنیا بیاورد که این امر موجب نارس بودن نوزاد و بروز بیماری¬ها و مشکلات عدیده ای بر روی وی خواهد شد.
5- ممکن است فرد اجاره دهنده رحم، در طول دوران بارداری با همسر خود، رابطه جنسی داشته باشد و این مساله موجب بروز اختلالات ژنتیکی برای نوزاد شود.
6- از آنجائی که قانون مشخصی در این خصوص وجود ندارد، در صورت بروز مشکلات حقوقی، حل آن ها بسیار سخت خواهد بود که البته تنظیم قرارداد محکم و اصولی در این زمینه بسیار راه¬گشا خواهد بود.
حقوق فرد اجاره دهنده رحم پس از تولد نوزاد چیست؟
فرد اجاره دهنده رحم هیچ گونه رابطه ژنتیکی با نوزاد متولد شده ندارد و مادر وی نیز محسوب نمی¬شود (هرچند برخی نظریه پردازان معتقدند شخص مذکور مادر رضاعی طفل محسوب می شود) در نتیجه پس از تولد نوزاد، این شخص هیچ گونه حقی بر وی نخواهد داشت و بلافاصله پس از تولد باید نوزاد را در اختیار پدر و مادر واقعی قرار دهد. شخص اجاره دهنده رحم حق ملاقات با نوزاد را نیز نخواهد داشت و در صورت اقدام قانونی نیز دادگاه این حق را به وی نخواهد داد مگر اینکه پدر و مادر واقعی چنین اجازه ای را بدهند که البته به دلیل بروز مشکلات در آینده این امر بعید به نظر می رسد.
شناسنامه نوزاد چگونه و به اسم چه کسی صادر خواهد شد؟
طرفین قرارداد یعنی پدر و مادر واقعی و فرد اجاره دهنده رحم، بهتر است قبل از تولد نوزاد به بیمارستانی که قرار است نوزاد در آن متولد شود مراجعه کرده و با ارائه قرارداد خود، مسئولین آنجا را در جریان بگذارند. در این حالت به هنگام تولد طفل، نام مادر واقعی در گواهی تولد قید شده و پدر و مادر واقعی در خصوص گرفتن شناسنامه برای نوزاد از ثبت احوال، با مشکل مواجه نخواهند شد.
ویژگی قراردادهای اجاره رحم
هم اکنون در بین مردم قراردادهایی وجود دارد که از قبل آماده شده و طرفین فقط آن را امضا می نمایند اما از آنجائی که این قراردادها توسط افراد متخصص و حقوقدان تنظیم نشده لذا بسیار کلی هستند و ایرادات بزرگی دارند که در خصوص بروز مشکل بین طرفین، هیچ گونه راهکاری در این قراردادها پیش بینی نشده است.مانند این موارد:
1- در این قراردادها برای الزام طرفین به انجام صحیح قرارداد و استنکاف از انجام آن، هیچ گونه ضمانت اجرایی در نظر گرفته نشده است.
2- جهت حل اختلافات فی مابین طرفین، شرط داوری گنجانده شده که همین مساله باعث طولانی شدن روند حل مشکل و گاها حتی منجر به عدم حل مشکل می شود.
3- در این قراردادها، هیچ گونه نهاد نظارتی جهت انجام این قرارداد در طول دوره 9 ماه،در نظر گرفته نشده است.
4- با توجه به اینکه اجاره رحم و صاحب فرزند شدن از این راه، بدون هیچ گونه مشکلی، امری بسیار مهم و گاهاً دشوار است، لذا بهتر است طرفین قرارداد یعنی پدر و مادر واقعی و فرد اجاره دهنده رحم، به وکیل دادگستری مراجعه و با بیان انتظارات و خواسته ها و تعهدات خود، تنظیم قرارداد را به وی بسپارند که در این صورت هم قرارداد قانونی و اصولی تنظیم خواهد شد و هم با توجه به در نظر گرفتن جمیع جهات و موارد حقوقی، در صورت بروز هرگونه مشکلی راه قانونی جهت حل آن، باز خواهد بود.
5- پدر و مادر قانونی و یا حتی فرد اجاره دهنده می توانند از وکیل دادگستری بخواهند که در طول 9 ماه و تا زمان تولد طفل و یا حتی بعد از آن در صورت بروز هرگونه مشکل حقوقی در کنار آن ها بوده و اقدام به رفع مشکل بنماید.
دفتر وکالت دادگران حامی صرفاً در خصوص تنظیم قرارداد فیمابین و تعریف رابطه حقوقی می تواند در این زمینه مخاطبان گرامی را یاری نماید و البته در صورت بروز مشکل و نیاز به طرح دعوا یا شکایت در فرض تخلف طرفین جهت اقامه دعوا نیز می توانیم در کنار شما باشیم.
وکیل برای تنظیم متن انواع قرارداد
متن قرارداد رحم اجاره ای
این قرارداد بر اساس مفاد مواد ۱۰ و ۵۱۲ قانون مدنی و با استفاده از وحدت ملاک مواد ۱ و ۲ قانون نحوه اهدا جنین به زوجین نابارور و آئین نامه اجرایی آن فیمابین طرفین قرارداد بشرح ذیل تنظیم و به امضا رسید:
ماده یک- طرفین قرداد رحم اجاره ای
بند یک: مستأجرین (والدین حکمی)
- 1- خانم ……… با کد ملی ………..
- 2- آقای ………. با کد ملی …………
- هر دو به نشانی: ………………………………… .
بند دو: اجیر (مادر جایگزین)
- خانم …………. با کد ملی ……… به نشانی : ………………………. .
ماده دو- موضوع قرارداد در اجاره رحم
موضوع اجاره عبارت است از استفاده از رحم اجیر به عنوان مادر جایگزین به منظور قبول نطفه و گذاشتن جنین حاصله از تلقیح سلولهای جنسی مستأجرین و پرورش طبیعی آن تا مرحله تولد و تسلیم نوزاد پس از تولد به والدین حکمی.
ماده سه- مدت در قرارداد رحم اجاره ای
از تاریخ تنظیم این قرارداد تا پایان حاملگی اعم از آنکه وضع حمل طبیعی یا زودرس یا منجر به سقط جنین گردد.
تبصره: در صورت منفی بودن آزمایش پس از کاشت جنین، قرارداد مزبور پایان یافته تلقی میشود.
ماده چهار-اجرت اجاره رحم
مبلغ کل قرارداد ……… ریال معادل …….. تومان می باشد که مستأجرین متضامناً در ده قسط متعهد به پرداخت آن به شرح ذیل خواهند بود:
- 1- مبلغ ……… ریال همزمان با اخذ نتیجه مثبت و در صورت منفی بودن آزمایش حاملگی مبلغ این بند به ……… ریال کاهش و قرارداد فسخ میشود.
- 2- مبلغ ……. ریال مقارن با شروع ماه دوم حاملگی.
- 3- مبلغ …….. ریال مقارن با شروع ماه سوم حاملگی.
- 4- مبلغ ……… ریال مقارن با شروع ماه چهارم حاملگی.
- 5- مبلغ ……… ریال مقارن با شروع ماه پنجم حاملگی.
- 6- مبلغ ……… ریال مقارن با شروع ماه ششم حاملگی. .
- 7- مبلغ ……… ریال مقارن با شروع ماه هفتم حاملگی.
- 8- مبلغ …….. ریال مقارن با شروع ماه هشتم حاملگی.
- 9- مبلغ ………. ریال مقارن با شروع ماه نهم حاملگی.
- 10- مبلغ …….. ریال پس از وضع حمل .
تبصره ۱ : چنانچه نتیجه وضع حمل تولد بیش از یک فرزند باشد …………………………. ریال در ازای هر نوزاد اضافه، به مبلغ قرارداد افزوده میشود.
- تبصره ۲ : …………. .
- تبصره ۳ : ………… .
- تبصره ۴ : ………… .
- تبصره ۵ : ……….. .
ماده پنج- شرایط قرارداد اجاره دادن رحم
(مهم ترین بخش در نگارش یک قرارداد همین قسمت شرایط قرارداد است که می تواند حسب مورد و با توجه به توافقات طرفین و ویژگی های معامله متفاوت باشد.توصیه می شود این قسمت حتما تحت نظر و بعد از مشاوره با یک وکیل تنظیم شود و در صورت امکان بهتر است نگارش کلی یک قرارداد خصوصاً بخش شرایط قرارداد را به یک وکیل متخصص دعاوی حقوقی و قراردادها بسپارید.)
این قرارداد در تاریخ ……………….. در دو نسخه که هر دو نسخه حکم واحد را دارد میان طرفین در کمال صحت عقل و سلامت اراده و اختیار تنظیم گردیده است.
نمونه سوال مخاطب دادگران برای اجاره رحم
سوال: با سلام خسته نباشید. ما حدود 20 سال است بچه دار نشدیم و در یکی از مراکز ناباروری قبلا عمل انجام دادیم و الان جنین تو اون مرکز از خودمان تو مرکز داریم و قرار شده خواهر خانمم بعنوان رحم اجاره ای توسط همان مرکز جنین رو جایگزین کنیم رفتیم پزشک میگه چون خواهر خانمم 40 ساله هست قانون اجازه نمیده این کار رو ما برای رحم اجاره ای انجام بدیم ولی بنده قانون رو رصد کردم، سن مناسب رحم اجاره ای از 20 سال الی قبل از یائسگی میشود. شما بعنوان مشاوره اگر دسترسی کامل به قانون دارید ماده این قانون را برای بنده ایمیل بفرمایید ممنون میشم.
پاسخ: هیچ قانونی حداکثر سن برای خانم هایی که متقاضی اجاره رحم خود میباشند را تعیین ننموده است. تشخیص سلامت و صلاحیت باروری شخص به عهده مرکز ناباروری که مراجعه به آن صورت گرفته میباشد. در این صورت میتوانید مرکز ناباروری خود را تغییر دهید.
ممکن است آن مرکز مورد مراجعه شما، برای معرفی کیس خود برای اجاره رحم این مانع را تراشیده باشد.در هر حال رفتار آنها منطقی به نظر نمی رسد. به مرکز دیگری مراجعه کنید و یا در خصوص ابعاد پزشکی ماجرا با یک پزشک متخصص رحم جایگزین و ناباروری مشورت نمایید.
راه های تماس و مشاوره با وکیل متخصص قراردادها–88019243
سوالات متداول درباره قرارداد اجاره رحم
بله، هرچند قانون خاصی برای آن وجود ندارد، اما با استناد به ماده ۱۰ قانون مدنی (اصل آزادی قراردادها) و تأیید مراجع فقهی و قضایی، در صورتی که هدف مشروع باشد (مثل درمان ناباروری)، این قرارداد قابل قبول و معتبر است.
بر اساس رویه قضایی و نظر مشهور فقها، کودک متعلق به والدین ژنتیکی (صاحبان اسپرم و تخمک) است، نه زن حامل، زن صاحب رحم تنها نقش پرورشدهندهی جنین را دارد و پس از زایمان، حق ادعای مادری ندارد.
خیر، در قرارداد اجاره رحم معمولاً شرط میشود که زن حامل متعهد به تحویل نوزاد به والدین ژنتیکی است. در صورت امتناع، این عمل نقض قرارداد محسوب شده و از طریق دادگاه خانواده میتوان الزام او به تحویل کودک را خواستار شد.
معمولاً مبلغ شامل هزینههای درمان، مراقبتهای بارداری، زایمان و دستمزد زن حامل است که پیش از بارداری و بصورت شفاف در قرارداد ذکر میشود. ممکن است پرداخت بصورت اقساطی و در مراحل مختلف بارداری انجام شود.
این موضوع باید در قرارداد مشخص شود. معمولاً زوجین متقاضی مسئول هزینههای درمان و مراقبتهای پزشکی هستند، اما اگر زن حامل بر خلاف توصیههای پزشکی یا مفاد قرارداد رفتاری انجام دهد که به جنین آسیب بزند، ممکن است مسئول شناخته شود.
