نفقه و هزینه های زندگی زن در سیستم حقوقی ایران آنقدر اهمیت داشته که قانونگذار قانون مدنی در ماده 1203 اینچنین مقرر داشته است: ” در صورت بودن زوجه و یک یا چند نفر واجب النفقه دیگر، زوجه مقدم بر سایرین خواهد بود.” و در تاکید این موضوع ماده 1206 قانون مدنی بیان می دارد: ” زوجه در هر حال می تواند برای نفقه زمان گذشته خود اقامه دعوا نماید و طلب او از بابت نفقه مزبور، ممتاز بوده و در صورت افلاس یا ورشکستگی شوهر، زن مقدم بر غرما خواهد بود ولی اقارب فقط نسبت به آتیه می توانند مطالبه نفقه نمایند.
لازم به ذکر است طبق ماده 1107: ” نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج، به واسطه نقصان یا مرض “.
با این وجود در عمل اگر زن و مرد در یک مکان زندگی نکنند و زن با مجوز و به طور قانونی جدا از مرد زندگی کند، مقدار وجه تعیینی بعنوان نفقه و هزینه های زندگی به زن، که مرد محکوم به پرداخت آن میشود آنقدر ناچیز است که دردی را دوا نمیکند! مقصر این موضوع را، هم میشود رویه غلط شکل گرفته دانست و هم شرایط اقتصادی و کاهش شدید ارزش پول!
تماس با دادگران و دریافت وقت مشاوره با وکیل:
02188019244 – 02188019243
نمونه پرونده، رای و دادخواست مطالبه نفقه زن
تعاریف و کلیات نفقه زوجه
همین که عقد نکاح به طور صحت واقع شد، روابط بین طرفین موجود و حقوق و تکالیف زوجین در مقابل همدیگر برقرار می شود که نفقه از مصادیق حقوق زن و تکالیف مرد بعد از وقوع عقد نکاح بطور صحت می باشد.
آنچه که بیان شد مربوط به نفقه زوجه در زمان زندگی مشترک با زوج و در عقد دائم بین طرفین است ( در عقد انقطاع یا موقت، زن حق نفقه ندارد مگر اینکه شرط شده باشد یا آنکه ق مبنی بر آن جاری شده باشد )
اما در مورد وضعیت زنی که از همسرش جدا شده، قانونگذار در ماده 1109 وضعیت را مشخص کرده به این صورت که: ” نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهه شوهر است مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد لیکن اگر عده از جهت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد زن حق نفقه ندارد مگر در صورت حمل از شوهر خود که در این صورت تا زمان وضع حمل، حق نفقه خواهد داشت.”
در صورت مرگ زوج نیز طبق ماده 1110 قانون مدنی: ” در ایام عده وفات، مخارج زندگی زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه بر عهده آنان است( در صورت عدم پرداخت ) تامین می گردد.”
ضمانت اجرایی که قانونگذار برای عدم پرداخت نفقه از سوی زوج در نظر گرفته نیز حاکی از اهمیت این موضوع در حقوق ایران است. زیرا طبق ماده 1111 قانون مدنی:” زن می تواند در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه به محکمه رجوع کند در این صورت محکمه میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد.” اگر هم اجرای حکم مذکور در ماده قبل ممکن نباشد و شوهر همچنان از دادن نفقه استنکاف نماید و عدم امکان اجرای حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه، زن می تواند به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر را اجبار به طلاق نماید. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه “
پس ملاحظه می شود تحت شرایطی عدم پرداخت نفقه ازسوی زوج می تواند از دلایلی باشد که زوجه با استناد به آن تقاضای طلاق نماید
علاوه بر این جهت کسب مشاوره حقوقی در زمینه احکام راجع به مطالبه نفقه (دعوای حقوقی ) یا ترک انفاق (دعوای کیفری) می توانید با وکلا پایه یک دادگستری دفتر وکالت دادگران حامی | وکیل تهران ، وکیل در ایران، تماس حاصل نمایید.
شرایط مطالبه نفقه توسط زن
شرط وجوب نفقه زوجه دو چیز است:
1 -نکاح دائم : الزام شوهر به دادن نفقه از آثار نکاح دائم است و در نکاح موقت، شوهر چنین الزامی ندارد. البته زوجین میتوانند ضمن عقد نکاح موقت شرط کنند که زن تحت سرپرستی مرد باشد و مرد ملزم به تأمین هزینه زن باشد.
2 -تمکین زوجه : به موجب ماده 1108 قانون مدنی هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداى وظائف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود. استحقاق نفقه در عقد دائم مشروط به تمکین زوجه است، مگر اینکه زوجه داراى عذر شرعى باشد، که در این صورت هر چند زوجه از اداى وظایف زناشویى خوددارى کند، ولى مستحق نفقه می باشد. لازم به ذکر است مخالفت زن از شوهر منجر به ناشزه شدن نمی شود، بلکه ناشزه شدن فقط در اثر مخالفت در اموری است که بر مبنای وظایف زوجیت بر زوجه واجب می باشد.
مراحل مطالبه نفقه توسط زن
در صورت استنکاف شوهر از پرداخت نفقه، زن می تواند با مراجعه به دادگاه شوهر را ملزم به پرداخت آن نماید. در این صورت محکمه میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد. لازم به ذکر است اگر زوج از دادن نفقه زوجه استنکاف نماید، طبق قانون زوجه حق دارد برای طلاق به دادگاه رجوع کند.
در صورتی که میزان نفقه مورد مطالبه تا ۲۰ میلیون تومان باشد باید در شورای حل اختلاف طرح ردیده و اگر بیشتر باشد دادگاه خانواده صالح به رسیدگی می باشد. دادخواست مطالبه ی نفقه باید از طریق دفاتر خدمات قضایی داده شود.
پس از تعیین وقت توسط دادگاه و رسیدگی به پرونده و احراز شرایط لزوم پرداخت نفقه توسط زوج، دادگاه شوهر را محکوم به پرداخت نفقه می نماید.
احکام و قوانین راجع به مطالبه نفقه زوجه
- ضمانت اجرای کیفری عدم پرداخت نفقه به زوجه و اقارب به موجب ماده 53 قانون حمایت خانواده می باشد که بیان می دارد هر کس با داشتن استطاعت نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع نماید به حبس جنحه ای از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.
- تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در صورت گذشت وی از شکایت در هر زمان تعقیب جزائی یا اجرای مجازات موقوف می شود.
- نفقه زن همانند سایر دیون بر ذمه شوهر است و زن می تواند نفقه گذشته خود را از شوهر طلب نماید.
- همچنین، چنانچه زوجه قبل از دریافت نفقه فوت نماید، مانند سایر طلبه اى او به ورثه منتقل می گردد.
- نفقه زوجه تکلیفی یک جانبه است و زن هیچ گاه مکلف به دادن نفقه به شوهر نیست.
- نفقه زن مشروط به فقر زن یا تمکّن مرد نیست، زن حتی اگر ثروتمند باشد میتواند از شوهر نفقه طلب کند.
- نفقه زوجه باید متناسب با وضع اجتماعی زن باشد اگرچه به نظر میرسد که موقعیّت و وضع مالی شوهر نیز باید موردنظر باشد.
- در صورت بودن زوجه و یک یا چند نفر واجبالنفقه دیگر زوجه مقدم بر سایرین خواهد بود.
نکات مهم نفقه زوجه و اقارب
- نفقه زوجه : عبارت است از فراهم نمودن منزل و محل زندگی و تقبل هزینه های خوراک، پوشاک و درمان، که شوهر باید به همسر خود بپردازد.
- نفقه اقارب : انفاقی که شخص در حالت نیازمندی والدین، فرزندان ویا سایر خویشاوندان(در صورت وجود شرایط) باید هزینه کند.
- نفقه زوجه باید متناسب با وضع اجتماعی زن باشد در حالی که مطابق ماده 1204 قانون مدنی نفقه اقارب فقط به اندازه رفع حاجت آنان با توجه به توان انفاق کننده می باشد. لازم به ذکر است هر چند در ماده 1107 مالک تعیین نفقه تنها وضع زن قرار داده شده است ولی به نظر میرسد که موقعیّت و وضع مالی شوهر نیز باید موردنظر باشد.
- به موجب ماده 1108 قانون مدنی هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداى وظائف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود. استحقاق نفقه در عقد دائم مشروط به تمکین زوجه است، مگر اینکه زوجه داراى عذر شرعى باشد، که در این صورت هر چند زوجه از اداى وظایف زناشویى خوددارى کند، ولى مستحق نفقه می باشد.
- لازم به ذکر است مخالفت زن از شوهر منجر به ناشزه شدن نمی شود، بلکه ناشزه شدن فقط در اثر مخالفت در اموری است که بر مبنای وظایف زوجیت بر زوجه واجب می باشد.
تفاوت های نفقه زوجه و اقارب
- در تفاوت نفقه زوجه با نفقه اقارب باید گفت برخلاف نفقه اقارب، نفقه زوجه تکلیفی یک جانبه است و زن هیچ گاه مکلف به دادن نفقه به شوهر نیست.
- همچنین نفقه زن مشروط به فقر زن یا تمکّن مرد نیست، زن حتی اگر ثروتمند باشد میتواند از شوهر نفقه طلب کند. هرگاه مرد براى پرداخت نفقه زن خویش مالى نداشته باشد، موظّف است که کار کند و نفقه را تأمین نماید مگر آن که شغلى مطابق با شئون و حیثیّات او وجود نداشته باشد، که در این صورت مدیون بوده و در موقع مالدار شدن ملزم به جبران است.
- در صورتی که در تادیه نفقه اقارب، کسی ملزم به انفاق است که متمکن از دادن نفقه باشد، یعنی بتواند بدون اینکه از حیث پرداخت نفقه در وضع معیشت خود دچار مضیقه گردد، نفقه بدهد.
- نفقه زن همانند سایر دیون بر ذمه شوهر است و زن می تواند به دلیل معاوضی بودن نفقه زوجه، نفقه گذشته خود را از شوهر طلب نماید.
- همچنین، چنانچه زوجه قبل از دریافت نفقه فوت نماید، مانند سایر طلبه اى او به ورثه منتقل می گردد. در حالی که نفقه اقارب همیشه ناظر به آینده است و نسبت به نفقه گذشته، نمیتوانند مطالبه ای داشته باشند.
ضمانت اجرای نپرداختن نفقه زوجه و اقارب
ضمانت اجرای کیفری عدم پرداخت نفقه به زوجه و اقارب به موجب ماده 53 قانون حمایت خانواده می باشد که بیان می دارد هر کس با داشتن استطاعت نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع نماید به حبس تعزیری درجه شش (بیش از شش ماه تا دو سال) محکوم خواهد شد.
الزام شوهر به دادن نفقه از آثار نکاح دائم است و در نکاح موقت، شوهر چنین الزامی ندارد. البته زوجین میتوانند ضمن عقد نکاح موقت شرط کنند که زن تحت سرپرستی مرد باشد و مرد ملزم به تأمین هزینه زن باشد.
به موجب ماده 1109 قانون مدنی نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهده شوهر است، مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد. لیکن اگر عده از جهت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد، زن حق نفقه ندارد، مگر در صورت حمل از شوهر خود که در این صورت تا زمان وضع حمل حق نفقه خواهد داشت.
در خصوص نفقه فرزندان باید گفت نفقه ی اولاد ذکور تا 18 سالگی و اناث تا زمانی که ازدواج نکرده اند با پدر است. البته در صورتی که ذکور به تحصیلات خود ادامه دهند نفقه همچنان برعهده ی پدر می باشد. همچنین فرزندان اناث که شوهر کند و بعد مطلقه شود و یا همسرش فوت نماید که مستمری نداشته باشد، نفقه ی ایشان با پدر خواهد بود.
در رابطه با مطالبه نفقه زوجه و فرزندان باید گفت در صورت استنکاف شوهر از پرداخت نفقه، زن می تواند با مراجعه به دادگاه، شوهر را ملزم به پرداخت آن نماید. در این صورت محکمه میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد.
لازم به ذکر است اگر زوج از دادن نفقه زوجه استنکاف نماید، طبق قانون زوجه حق دارد برای طلاق به دادگاه رجوع کند. افرادی که واجب النفقه هستند نیز می توانند دادخواست مطالبه نفقه به دادگاه خانواده ارائه نموده و در این صورت دادگاه میزان و ترتیب پرداخت نفقه آنان را تعیین می کند.
ارتباط مفاهیم نفقه، نشوز، تمکین و جرم ترک انفاق
جمع کردن و توجیه بین عناوین عدم پرداخت نفقه، عدم تمکین و جرم ترک انفاق و ارتباط اینها با دوشیزگی زوجه و عدم وجود نزدیکی و زناشویی و کیفیت اعمال حق حبس، همواره مشکلی مبهم و پیچیده برای قضات، حقوقدانان و وکلا بوده است. به همین دلیل است که در خصوص دعاوی راجع به عدم تمکین و مطالبه نفقه و نیز جرم ترک انفاق آرای متناقض و متفاوتی دیده می شود و بعضا قضات زنی را که خواهان پرداخت نفقه و شاکی جرم ترک انفاق است را ملزم به اثبات وقوع تمکین می داند و در مقابل عده ای هم اصل را بر عدم پرداخت نفقه گذاشته اند و معتقدند اگر مرد مدعی پرداخت است بار اثبات پرداخت نفقه به عهده اوست. البته از قوانین کهنه و نزدیک به صد ساله خانواده (که منشا همین قوانین کهنه هم مقررات شرعی و نظریات فقهاست است با قدمتی بیش از 1000 سال) بیش از این هم نمی توان انتظار داشت!!!!
ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی نفقه را در عقد دائم به عهده شوهر قرار داده است و این تعهد مرد ناشی از قانون است و ریشه قراردادی ندارد بنابراین طرفین ضمن عقد نکاح نمی توانند نفقه زوجه دائم را ساقط کنند.
در هر حال نفقه زن جزو دیون شوهر است و زوجه نه تنها می تواند نفقه گذشته خود را مطالبه نماید بلکه حق دارد از دادگاه درخواست نماید که مقدار نفقه آینده او را معین کند و زوج را محکوم به تادیه آن نماید.
ماده ۱۱۰۷ حدود و مصادیق نفقه را تعیین نموده است البته این ماده از باب تمثیل است و نفقه محدود به این موارد نمی باشد.
تکلیف مرد به پرداخت نفقه منوط به تمکین زن از او می باشد و ضمانت اجرای عدم تمکین در ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی بیان شده است.
به موجب ماده فوق الذکر اگر زوجه ناشزه باشد یعنی بدون عذر موجه تمکین نکند، خواه تمکین خاص یا تمکین عام ، وی مستحق نفقه نخواهد بود. البته عدم استحقاق نفقه منوط به صدور گواهی نشوز از دادگاه خانواده می باشد.
اما اگر زن عذر موجه ای برای عدم تمکین خود داشته باشد، عدم تمکین او مانع از دریافت نفقه نیست. بنابراین نشوز مانع نفقه است و تمکین شرط نفقه نیست بلکه زوجیت سبب نفقه است.
قانون دو نوع ضمانت اجرا برای نفقه زن در نظر گرفته است :
2- ضمانت اجرای کیفری : در این باره ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده مدیون را به حبس تعزیری درجه شش محکوم می کند. البته طبق این ماده این جرم از جرایم قابل گذشت است و با شکایت شاکی تعقیب آغاز خواهد شد و با گذشت او قرار موقوفی تعقیب صادر خواهد شد.
1- ضمانت اجرای مدنی : بر این مبنا زن می تواند در صورت عدم پرداخت نفقه توسط شوهر از دادگاه الزام زوج را به پرداخت نفقه بخواهد؛ در صورت درخواست پرداخت نفقه از جانب زوجه ، دادگاه مبلغی را به عنوان نفقه زوجه تعیین و شوهر را محکوم به پرداخت آن می کند. در صورت عدم اجرای حکم دادگاه و استنکاف شوهر از پرداخت آن یا اعسار در پرداخت دادگاه حکم به الزام به طلاق را صادر می کند. ( ماده ۱۱۱۱ و ۱۱۱۲ قانون مدنی )
نمونه چند سوال مخاطب دادگران برای نفقه زن
بیرون کردن و اخراج زن از منزل توسط شوهر!
سوال: سلام یک سال پیش به دلیل اینکه شوهرم من رو از خونه اش بیرون کرد در خانه پدری زندگی می کنم. همسرم نه نفقه میدهد و نه مهریه و نه طلاق. هزینه گرفتن وکیل هم ندارم. لطفا من رو راهنمایی کنید.
پاسخ وکیل: شما شخصا میتوانید هر یک از این دعاوی را مستقلا مطرح نموده و پیگیری کنید. برای این کار ابتدا به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرده و در سامانه ثنا ثبت نام کنید.از طریق دفاتر خدمات قضایی دادخواست خود را نیز میتوانید ارائه نمایید.
همچنین میتوانید نفقه خود را به موجب دادخواست مطالبه کنید. در این صورت میتوانید نفقه ایام گذشته خود که پرداخت نشده ( مثلا یک سال گذشته که از منزل همسرتان خارج شده اید و یا حتی قبل از آن چنانچه نفقه دریافت نمی کرده اید) را نیز مطالبه نمایید. علاوه بر این میتوانید شکایت کیفری ترک انفاق نسبت به نفقه زمان حال خود مطرح نمایید.
اگر تمایل به طلاق دارید میتوانید دادخواست طلاق خود به دلیل عسر و حرج (اخراج شما از منزل توسط همسرتان) را مطرح نمایید. چنانچه برای مطالبه نفقه خود اقدام نمودید و نتوانستید مهریه خود را از این طریق مطالبه نمایید به موجب بند 2 ماده 8 قانون حمایت خانواده به این دلیل نیز میتوانید دادخواست طلاق خود را مطرح نمایید.
همچنین مهریه خود را نیز میتوانید مطالبه نمایید. برای این اقدام باید با همراه داشتن سند ازدواج خود به دفتر ازدواج تنظیم کننده سند ازدواجتان مراجعه نموده و تقاضای صدور اجرائیه نسبت به مهریه خود نمایید. پس از آن به همراه اجراییه صادره به اداره ثبت مراجعه کرده و از این طریق مهریه خود را مطالبه نمایید.
صلاحیت شورای حل اختلاف برای رسیدگی به دعوای نفقه
سوال: آیا شورای حل اختلاف حق دارد ک نفقه زوجه و فرزند زوجه را تعیین کند.در واقع سوال من این است که شورای حل اختلاف به کدام یک از دعاوی خانوادگی میتواند رسیدگی کند؟ همچنین آیا شورای حل اختلاف می تواند به جرم ترک انفاق هم رسیدگی نماید ؟
پاسخ وکیل: به موجب بند ح ماده 9 این قانون: جرائم تعزیری که صرفاً مستوجب مجازات جزای نقدی درجه ھشت باشد قابل رسیدگی و صدور رای در شورا می باشد. اما با توجه به این که به استناد ماده 53 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 مجازات ترک انفاق حبس تعزیری درجه شش می باشد. لذا شورای حل اختلاف صلاحیت رسیدگی و صدور رای در این خصوص را ندارد. و با توجه به این که به موجب ماده 11 قانون شورای حل اختلاف: در کلیه اختلافات و دعاوی خانوادگی و سایر دعاوی مدنی و جرائم قابل گذشت، مرجع قضائی رسیدگی کننده می تواند با توجه به کیفیت دعوی یا اختلاف و امکان حل و فصل آن از طریق صلح و سازش، فقط یک بار برای مدت حداکثر سه ماه موضو ع را به شورا ارجاع نماید. شورا در جرم ترک انفاق با توجه به این که مجازات این جرم درجه شش می باشد صرفا به منظور صلح و سازش می تواند به موضوع رسیدگی نماید. اما رسیدگی به اصل جرم در صلاحیت دادگاه می باشد.
نفقه زنی که منزل شوهر را ترک کرده
سوال: همسر من منزل و زندگی را در مورخه 97/11/15 ترک گفته،و در تاریخ 97/12/4 دادخواستی تنظیم نموده است در مورد طلاق به درخواست زوجه که در آن دادخواست،کتبا ذکرشده خود منزل را ترک گفته و قصد ادامه زندگی با من را ندارد و در تاریخ 98/6/6 نیز درجلسه دادگاه طلاق در حضور قاضی اشعار کرده که خود زندگی را ترک کرده و به هیچ وجه با من ادامه زندگی نخواهد داد که در صورت جلسه دادگاه نیز ثبت شده است،که به رای دادنامه طلاق به رد دعوی زوجه به دلیل عدم عذر موجه به ترک زندگی انجامید، پس از تعیین داورها نیز این مطالب را در حضور آنها تکرار کرد که مکتوب میباشد و سازش صورت نگرفت، در مورخه 98/10/25 جهیزیه خود را نیز از طریق شورای حل اختلاف تحویل گرفته که در آن جلسه نیز ترک زندگی توسط خود را تکرار کرده اما به یکباره در تاریخ 99/5/22 از طریق شورای حل اختلاف درخواست نفقه و مدعی میشود من ایشان را از منزل اخراج کرده ام با اینکه بنده در جلسه شورا شرکت داشته و لایحه تقدیم کرده ام شورا مرا بدلیل غیبت در جلسه و همینطور عدم ارایه لایحه، غیابی محکوم به پرداخت حدود 20 میلین تومان نفقه گذشته از روزی که زوجه منزل را ترک کرده دال بر اینکه بنده زوجه را اخراج نموده ام !!!
ضمنا در مورخه 99/6/1 اظهارنامه الزام به تمکین و همینطور دادخواست الزام به تمکین زوجه به زوجه ابلاغ شده است و اینجانب مجبور به واخواهی و هزینه دادرسی و درصد نفقه شده ام، اما در روز جلسه واخواهی شورا (99/12/9) گویی انگار به مدارک من توجه ای نمیشود در عرض چند دقیقه جلسه و پس از آن یکروزه رای گذشته شورا (دادگاه صلح) دوباره تایید شده و به من ابلاغ گردیده است با اینکه در دادگاه عمومی مدارک من مبنی بر ترک زندگی از روز اول مستند در پرونده میباشد،با ذکر شماره و ارایه کپی برخی از مدارک و حتی اینجانب داورها را بعنوان شاهد به شورا معرفی کرده ام اما گویا اعضای شورای حل اختلاف (دادگاه صلح) اصلا توجه ای به این مطالب و مدارک ندارند! الان قصد تجدیدنظر خواهی دارم و همینطور شکایت از شورا آیا دوباره از من هزینه دادرسی و همینطور درصد مبلغ نفقه محکوم شده که یکبار به شورا پرداخت کرده ام میشوم؟به کجا شکایت کنم؟
پاسخ: ماده 27 قانون شورای حل اختلاف بیان میدارد: تمام آرای صادره موضوع ماده (۹) این قانون ظرف مدت بیستروز از تاریخ ابلاغ، قابل تجدیدنظرخواهی میباشد. مرجع تجدیدنظر از آرای قاضی شورا، حسب مورد دادگاه عمومیحقوقی یا کیفری دو همان حوزه قضائی میباشد. چنانچه مرجع تجدیدنظر آرای صادره را نقض نماید، راساً مبادرت به صدور رای میکند. این رای، قطعی است و اگر رسیدگی به موضوع در صلاحیت مرجع دیگری باشد، پرونده را به مرجع صالح ارسال میکند.
تبصره ۱- گزارش اصلاحی شورا قابل اعتراض نمیباشد و قطعی است.
تبصره ۲- هرگاه رای مرجع تجدیدنظر در مقام رد صلاحیت شورا باشد رسیدگی ماهوی انجام و رای اخیر بهعنوان رای شعبه بدوی تلقی و حسب مورد مطابق مقررات آیین دادرسی مدنی و کیفری قابل تجدیدنظر است.
تبصره ۳- هزینه دادرسی رسیدگی در مراحل تجدیدنظرخواهی حسب مورد براساس هزینه دادرسی طرح دعوی در آن مرجع است.
بنابراین برای تجدید نظرخواهی از رای شورا دادخواست خود را باید به دادگاه خانواده تقدیم نمایید. زیرا به موجب ماده 4 قانون حمایت خانواده رسیدگی به دعوی نفقه در صلاحیت دادگاه خانواده میباشد. به موجب تبصره 3 ماده27 قانون شورای حل اختلاف نیز موظف به پرداخت هزینه دادرسی میباشید. به جز مبلغ هزینه دادرسی هزینه دیگری از شما مطالبه نخواهد شد.
نکته بسیار مهم: در حال حاضر و با فراگیری دادگاههای صلح و با قانون تشکیل دادگاههای صلح، تمامی صلاحیتهای شورای حل اختلاف تحت تاثیر قرار گرفته است و دیگر این شوراها در عین بقا و عدم انحلال، صلاحیت رسیدگی به هیچ دعوا و شکایتی را ندارند و صرفا در جهت سازش تلاش میکنند. حتی در صورت حصول سازش نیز اختیار صدور و تنظیم گزارش اصلاحی، با دادگاه صلح است. در نتیجه در مواردی که در این مطلب نامی از شورای حل اختلاف برده شده دادگاه صلح در حال حاضر جانشین آن مرجع شده است.
امکان زندگی جدا از شوهر و گرفتن نفقه
سوال: آیا امکان این وجود دارد که با حکم دادگاه در خانه همسرم زندگی نکنم و در عین حال بتوانم نفقه هم بگیرم و آیا یارانه ام بعد از این به حساب خودم خواهد آمد ؟
پاسخ وکیل: اختیار انتخاب مسکن و اقامتگاه در حقوق ایران اصولا با مرد است. ماده 1114 قانون مدنی زن را مکلف به زندگی در خانه ای می کند که مرد برای او فراهم کرده است.مگر اینکه به موجب شرط ضمن عقدی در عقد نکاح یا به موجب قرارداد دیگر اختیار تعیین مسکن به زن داده شده باشد. در این صورت مرد مکلف است در خانه ای که زن تعیین کرده است زندگی کند.
از اطلاق ماده مزبور چنین بر می آید که تعیین مسکن توسط زوجه می تواند در قالب یک قرارداد مستقل یا بعد از عقد هم منعقد شود که با قواعد عمومی قرارداد ها هم همخوانی دارد. البته باید به این نکته دقت کرد که اگر اختیار تعیین مسکن طبق قانون به زن داده شده باشد،زن نمی تواند در خانه ای که شوهر زندگی می کند، خودداری کند مگر اینکه بودن او در خانه شوهر متضمن خوف و خطر یا ضرر جانی مالی یا شرافتی برای زن داشته باشد. مثلا مرد او را شکنجه دهد یا او را به کار نامشروع اجبار کند .(ماده 1115 قانون مدنی)
زن برای ترک منزل شوهر نیاز به رای دادگاه ندارد به دلیل اینکه ممکن است از ابتدا دادخواست تا صدور رای مدتی طول بکشد و در این مدت خطر ماندن در خانه شوهر او را هر لحظه تهدید کند. این نظر موافق حکم شماره 366 شعبه 6 دیوان عالی کشور مورخ 23/2/2 است. در صورت وجود خوف و خطر در منزل شوهر زن می تواند منزل دیگری غیر از شوهر را برای زندگی انتخاب کند و سکوت زن در منزلی که خود او تعیین کرده است ملازمه ای با عدم تمکین او ندارد.
پس از آن هر یک از زن و مرد به دادگاه رجوع می کنند و اگر در دادگاه ثابت شود که وجود ضرر همچنان برای زن وجود دارد حکم به بازگشت به خانه صادر نمی شود و مادام که زن در منزل دیگری سکونت دارد نفقه به عهده شوهر است(بند دوم ماده 1115). هرگاه اختلاف زن و مرد به دادگاه کشیده شود تا تعیین حکم قطعی دادگاه منزلی را برای سکونت موقت زن تعیین خواهد کرد.برای این کار اقربای نزدیک طرفین منزل زن را تعیین می کند.(ماده 1116 قانون مدنی)
تهاتر طلب از زن(زوجه) با بدهی شوهر بابت نفقه
سوال: زوج هر ماه مبلغی را به حساب زوجه واریز کرده اما ایشان دادخواست مطالبه نفقه معوقه را داده و بنده مبلغی را محکوم شدم. نفقه معوقه زوج مربوط به ندانستن مبلغ قطعی است که کارشناس اعلام نموده وبنده آن را ندادم. زوجه بعد از مدتی درخواست طلاق بدلیل ترک انفاق بنده کرده (بند اول شروط عقدنامه). بعد از آن زوج قبل از وقت رسیدگی به این موضوع، آن را پرداخت کرد. البته زوجه حدود سه سال که از حق حبس مهریه استفاده می نماید و مهریه را نیز به صورت اقساط دریافت می کند.
۱- آیا طبق نظریه وحدت رویه ۶۳۳ که می گوید ترک انفاق باعث شکایت کیفری نمی شود، هنوز در دادگاه ها لازم الاجرا است؟ اگر هست پس چرا حکم جلب صادر می شود؟
۲- آیا زوجه می تواند طلاق بگیرد به این دلیل که زوج ترک انفاق کرده؟ در صورتی که زوج هر ماه مبلغی را به حسابش واریز کرده و نفقه معوقه بنده به خاطر ندانستن مبلغ قطعی بوده که آن را قبل از وقت رسیدگی دادگاه پرداخت کرده ام.
3- آیا می توانم ادعا کنم که مبالغی که هر ماه به حساب همسرم واریز میکردم بابت نفقه بوده و آیا در این مورد امکان تهاتر هست؟
پاسخ وکیل: در پاسخ به پرسشی که طرح فرمودید و در رابطه با اثبات تهاتر مبالغ پرداختی به زن بابت نفقه باید گفت:
1- بله طبق این رای وحدت رویه زمانی که زوجه از حق حبس خود استفاده می کند، نمی توان در مورد ترک انفاق شکایت کیفری مطرح کرد. در صورتی که در دادگاه حقوقی رای قطعی صادر شده و در مرحله اجرای حکم زوج از پرداخت محکوم به استنکاف ورزد، زوجه می تواند حکم جلب زوج را بگیرد و اگر شکایت کیفری مطرح شده می توانید قاضی را از اینکه زوجه از حق حبس خود استفاده می کند مطلع سازید.
2- در صورتی که اختلاف میزان نفقه را که دادگاه حکم به پرداخت آن داده پرداخت نکنید زوجه می تواند طلاق بگیرد. ماده 1129 قانون مدنی در این رابطه بیا می دارد که در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجراء حکم محکمه و الزام او بدادن نفقه زن می تواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر او را اجبار به طلاق مینماید همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه.
3- ماده۲۹۵ ق.م. در بیان مفهوم و اثر تهاتر مقرر داشته به محض اینکه دو نفر در مقابل یکدیگر در آن واحد مدیون شدند هردو دین تا اندازه ای که با هم معادله می نماید به طور تهاتر برطرف شده و طرفین به مقدار آن در مقابل یکدیگر بری می شوند. بنابراین ازجمله شرایط تهاتر این است که دو نفر در مقابل یکدیگر مدیون باشند. به همین خاطر پرداخت شما بابت نفقه تهاتر نبوده و در حکم پرداخت دین است و شما با اثبات اینکه پرداخت بابت نفقه بوده می توانید تا میزان پرداختی بری شوید. تهاتر زمانی مصداق پیدا می کند که شما از زوجه طلب داشته باشید. در این صورت دین شما به پرداخت نفقه تا میزان دین زوجه به شما تهاتر می شود.
معیار تعیین نفقه زن چیست؟
سوال: میزان معمول نفقه زوجه در ماه چقدر است؟ و مبلغ نفقه زن برای درامد سطح بالا چه مقدار است؟ و آیا درآمد مرد تاثیری در میزان نفقه زن دارد؟
پاسخ وکیل: در پاسخ به پرسش شما در خصوص ملاک، میزان و مبلغ نفقه زن باید گفت مبلغ نفقه را کارشناس تعیین می کند و این بسیار متفاوت و سلیقه ای است.متاسفانه ملاک مشخصی در مورد میزان نفقه نمی توان ارائه داد و نفقه زن با توجه به متغییر های متفاوت فرق می کند.
میزان دارایی مرد در تعیین مقدار نفقه زن نقش چندانی ندارد و مهم شهر محل زندگی زن و شأن اجتماعی و خانوادگی وی می باشد.کارشناس برای تعیین نفقه شأن، جایگاه اجتماعی و اینکه در چه خانواده ای زندگی کرده است را باید در نظر بگیرد.
راه های تماس و مشاوره با وکلای دادگران:
02188019243
مستندات قانونی در خصوص نفقه و فرزندان
ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی
نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض.
ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی
هر گاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظائف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.
ماده ۱۱۰۹ قانون مدنی
نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهده شوهر است مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد لیکن اگر عده از جهت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد زن حق نفقه ندارد مگر در صورت حمل از شوهر خود که در این صورت تا زمان وضع حمل حق نفقه خواهد داشت.
ماده ۱۱۱۰ قانون مدنی
در ایام عده وفات، مخارج زندگی زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه به عهده آنان است (درصورت عدم پرداخت) تامین می گردد.
ماده ۱۱۱۱ قانون مدنی
زن میتواند در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه به محکمه رجوع کند در این صورت محکمه میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد.
ماده ۱۱۱۲ قانون مدنی
اگر اجراء حکم مذکور در ماده قبل ممکن نباشد مطابق ماده ۱۱۲۹ رفتار خواهد شد.
ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی
در عقد انقطاع زن حق نفقه ندارد مگر اینکه شرط شده یا آنکه عقد مبنی بر آن جاری شده باشد.
ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی
در روابط بین اقارب فقط اقارب نسبی و در خط عمودی اعم از صعودی و یا نزولی ملزم به اتفاق یکدیگرند.
ماده ۱۱۹۷ قانون مدنی
کسی مستحق نفقه است که ندار بوده و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی وسائل معیشت خود را فراهم سازد.
ماده ۱۱۹۸ قانون مدنی
کسی ملزم به انفاق است که متمکن از دادن نفقه باشد یعنی بتواند نفقه بدهد بدون اینکه از این حیث در وضع معیشت خود دچار مضیقه گردد برای تشخیص تمکن باید کلیه تعهدات و وضع زندگانی شخصی او در جامعه در نظر گرفته شود.
ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی
نفقه اولاد بر عهده پدر است. پس از فوت پدر یا عدم قدرت او به انفاق به عهده اجداد پدری است، با رعایت الاقرب فالاقرب؛ در صورت نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آن ها نفقه بر عهده مادر است.
هر گاه مادر هم زنده و یا قادر به انفاق نباشد با رعایت الاقرب فالاقرب به عهده اجداد و جدات مادری و جدات پدری واجبالنفقه است و اگر چند نفر از اجداد و جدات مزبور، از حیث درجه اقربیت مساوی باشند، نفقه را باید به حصه متساوی تادیه کنند.
ماده ۱۲۰۰ قانون مدنی
نفقه ابوین با رعایت الاقرب فالاقرب به عهده اولاد و اولاد اولاد است.
ماده ۱۲۰۱ قانون مدنی
هر گاه یک نفر هم در خط عمودی صعودی و هم در خط عمودی نزولی اقارب داشته باشد که از حیث الزام به انفاق در درجه مساوی هستند نفقه او را باید اقارب مزبور به حصه متساوی تادیه کنند بنابراین اگر مستحق نفقه پدر و مادر و اولاد بلافصل داشته باشد نفقه او را باید پدر و اولاد او متساویا تادیه کنند بدون این که مادر سهمی بدهد و همچنین اگر مستحق نفقه مادر و اولاد بلافصل داشته باشد نفقه او را باید مادر و اولاد متساویا بدهند.
ماده ۱۲۰۲ قانون مدنی
اگر اقارب واجبالنفقه متعدد باشند و منفق نتواند نفقه همه آن ها را بدهد اقارب در خط عمودی نزولی مقدم بر اقارب در خط عمودی صعودی خواهند بود.
ماده ۱۲۰۳ قانون مدنی
در صورت بودن زوجه و یک یا چند نفر واجبالنفقه دیگر زوجه مقدم بر سایرین خواهد بود.
ماده ۱۲۰۴ قانون مدنی
نفقه اقارب عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاثالبیت به قدر رفع حاجت با در نظر گرفتن درجه استطاعت منفق.
ماده ۱۲۰۵ قانون مدنی
در موارد غیبت یا استنکاف از پرداخت نفقه، چنانچه الزام کسی که پرداخت نفقه بر عهده اوست ممکن نباشد دادگاه می تواند با مطالبه افراد واجب النفقه به مقدار نفقه از اموال غایب یا مستنکف در اختیار آنها یا متکفل مخارج آنان قرار دهد و در صورتی که اموال غایب یا مستنکف در اختیار نباشد همسر وی یا دیگری با اجازه دادگاه می توانند نفقه را به عنوان قرض بپردازند و از شخص غایب یا مستنکف مطالبه نمایند.
ماده ۴۷ قانون حمایت خانواده 1391
دادگاه در صورت درخواست زن یا سایر اشخاص واجب النفقه، میزان و ترتیب پرداخت نفقه آنان را تعیین میکند.
تبصره ـ درمورد این ماده و سایر مواردی که به موجب حکم دادگاه باید وجوهی بهطور مستمر از محکوم علیه وصول شود یک بار تقاضای صدور اجرائیه کافی است و عملیات اجرائی مادام که دستور دیگری از دادگاه صادر نشده باشد ادامه مییابد.
ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده 1391
هرکس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تادیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه شش محکوم میشود. تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و درصورت گذشت وی از شکایت در هر زمان تعقیب جزائی یا اجرای مجازات موقوف میشود.
تبصره ـ امتناع از پرداخت نفقه زوجهای که به موجب قانون مجاز به عدم تمکین است و نیز نفقه فرزندان ناشی از تلقیح مصنوعی یا کودکان تحت سرپرستی مشمول مقررات این ماده است.
راه های تماس و ارتباط با وکیل متخصص خانواده– 88019244
