آیا وسیله نقلیه و خودرو جزو مستثنیات دین است؟

دلیل به وجود آمدن این سوال که آیا خودرو و وسیله نقلیه از جمله مستثنیات دین است و قابلیت توقیف و معرفی جهت اجرای حکم را دارد یا خیر، این است که قانونگذار در سالهای گذشته داشتن یک خودروی متعارف را حتی با وجود بدهکار بودن، حق افراد میدانست و با شروط و قیودی آن را جزو استثنائات امکان توقیف اموال بدهکار میدانست.

سلیقه قانونگذار بعدا در ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی تغییر کرد و فقط در یک مورد خوردو را غیر قابل توقیف دانست(اینکه خودرو وسیله و ابزار کار و کسب درآمد باشد) و اصل را بر خروج این نوع مال از شمول مستثنیات دین دانسته و اصولا آن را قابل توقیف دانست.

در ادامه به چند نمونه از سوالات مخاطبان سایت دادگران که توسط وکیل مسعود محمدی پاسخ داده شده پرداخته میشود؛ به همراه مقررات کلی جاری در خصوص مستثنیات دین و امکان توقیف خورو برای اجرای حکم یا تامین خواسته و توقیف اموال.

توقیف ملک، آپارتمان و اموال غیر منقول

قابلیت توقیف خودرو و شمول حکم مستثنیات دین!

سوال: با سلام. بنده حدود 5 ماه پیش ماشینی را از یک نفر خریداری نمودم و پس از انجام مراحل قانونی نسبت به تعویض پلاک اقدام نمودم و پلاک به اسم خودم می باشد و در دفترخانه هم سند قطعی به اسم زده شده امروز یک نفر با بنده تماس گرفته و اظهار نمودند که حکم توقیف خودرو مورد نظر را خواهم گرفت چون یکی از چک هایی که به بنده در قبال این ماشین پاس نشده است و من این ماشین را از شخص ثالثی خریداری نموده ام و تمام پول ماشین را پرداخت نموده ام. آیا این شخص می تواند حکم توقیف ماشین را بگیرید؟در صورت توقیف خودرو من می توانم به پولم برسم ؟ من هم باید شکایت کنم یا در همان دادگاه قاضی شخص ثالث رو مکلف می نماید که پول من را پرداخت نماید؟

پاسخ وکیل: در خصوص امکان توقیف خودرو بابت بدهی باید گفت توقیف اموال مدیون یکی از مواردی است که در راستای تضمین حقوق طلبکار در قانون پیش بینی گردیده است و به موجب ماده 126 قانون آیین دادرسی مدنی، اموال چه منقول باشند چه غیرمنقول، قابل توقیف می باشند.

مطابق مواد 12 و 19 قانون مدنی در تعریف اموال منقول و غیرمنقول باید گفت اشیایی که نقل آن از محلی به محل دیگر ممکن باشد، بدون ‌این که به خود یا محل آن خرابی وارد آید، منقول و مالی که از محلی به محل دیگر نتوان نقل کرد، اعم از اینکه استقرار آن ذاتی باشد یا به واسطه عمل انسان، به نحوی که نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود، غیر منقول میباشد.

همچنین از آنجایی که مطابق ماده 24 قانون جدید نحوه ی محکومیتهای مالی، خودرو جز مستثنیات دین قرار ندارد، امکان توقیف خودروی بدهکار توسط طلبکار بابت بدهی وجود دارد.

 متن دادخواست توقیف اموال بدهکار

مصادیق مستثنیات دین یا اموالی که به علت محکومیت شخص مدیون قابل توقیف نمی باشند شامل موارد زیر می باشد:

الف – منزل مسکونی که عرفاً در شان محکوم‌علیه در حالت اعسار او باشد
ب – اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکوم‌علیه و افراد تحت تکفل وی لازم است.
ج – آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم‌ٌعلیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفاً آذوقه ذخیره می‌شود.
د – کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شان آنها.
هـ – وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه‌ وران، کشاورزان و سایر اشخاص که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفلشان لازم است.
و – تلفن مورد نیاز مدیون.
ز – مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می‌شود، مشروط بر اینکه پرداخت اجاره‌ بها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عین مستاجره مورد نیاز مدیون بوده و بالاتر از شان او نباشد.

بنابراین باید گفت خودرو جز مستثنیات دین نبوده و در صورتی که حکم به توقیف اموال بدهکار صادر شود، خودرو قابل توقیف خواهد بود. با این حال در پاسخ به پرسش شما باید گفت از آنجایی که سند خودرو به نام شماست، خودرو نمیواند بابت بدهی شخص دیگری توقیف گردد.

فقط در صورتی که در قرارداد بین دو نفر دیگر یعنی فروشنده و خریدار اولی ذکر شده باشد که در صورت پاس نشدن چکها فروشنده حق فسخ قرارداد را دارد، فروشنده اول می تواند درخواست فسخ معامله بین شما را داشته باشد که در اینصورت شما می توانید در همان دعوی یک دعوای متقابل علیه فروشنده ای که از او خودرو را خریداری کرده اید مطرح کنید جهت پس گرفتن ثمن معامله.

توقیف خودرویی که وسیله کار است!

سوال: بنده یک دستگاه موتورسیکلت آمیکو 200 سی سی مدل1386با قولنامه دستی تاریخ 2/1403 فروختم البته با مدارک تکمیل حال پس از گذشت چندماه جهت فسخ قرارداد دادگاه شکایت نموده باتوجه به اینکه بنده در مراحل دادرسی حضور نداشتم دادگاه حکم فسخ صادر کرده.مبنی به استرداد ثمن معامله،هزینه کارشناسی ،دادرسی وکلی دیگه. الان هم حدود15روزه خودرو سواری پژو 405که بنام خودم است راتوقیف کرده.حتی با وجود نامه آژانس و مدارک منبع درآمد بودن خودرو حاضر به رفع توقیف خودرو نیستند. این درحالیکه موتورسیکلت همچنان در اختیار خریدار بوده. آیا چنین موردی قانونی هستش بنده باید چیکار کنم؟ راه جلوگیری از توقیف خودرو و استرداد ثمن بعد از فسخ معامله چیه؟

پاسخ وکیل: با توجه به اینکه دادگاه حکم فسخ قرارداد را صادر کرده و در نتیجه شما ملزم به استرداد ثمن معامله شده‌اید، توقیف اموال شما (خودروی پژو ۴۰۵) به عنوان تضمین اجرای حکم انجام شده است. اما با توجه به اینکه موتورسیکلت هنوز در اختیار خریدار است، می‌توانید از طرق قانونی که در بالا توضیح دادیم، نسبت به توقیف و اجرای حکم اعتراض کنید.
طبق ماده ۲ قانون اجرای احکام مدنی، اگر حکم به پرداخت وجه (استرداد ثمن) صادر شود و محکوم‌علیه (شما) آن را پرداخت نکند، محکوم‌له (خریدار) می‌تواند تقاضای توقیف اموال محکوم‌علیه را بدهد. اما دو ایرادی که به اقدامات دادگاه می توان وارد آورد این است که اولا موتورسیکلت هنوز در اختیار خریدار است، در حالی که طبق قانون مدنی در صورت فسخ معامله، هر یک از طرفین موظف به استرداد آنچه دریافت کرده‌اند، می‌باشند. یعنی خریدار باید ابتدا موتورسیکلت را پس دهد تا بتواند مبلغ پرداختی خود را مطالبه کند.
اگر این موضوع در رأی دادگاه نادیده گرفته شده، می‌توان به آن اعتراض کرد. ثانیا توقیف وسیله نقلیه‌ای که منبع درآمد است: طبق بند ه ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، “اموالی که برای تأمین معیشت ضروری فرد لازم است، قابل توقیف نیستند.” اگر بتوانید ثابت کنید که خودروی شما ابزار کار و درآمدتان است، می‌توانید درخواست رفع توقیف بدهید.
بنابراین اگر در دادگاه بدوی حضور نداشته‌اید و رأی به‌صورت غیابی صادر شده است، می‌توانید طبق ماده ۳۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی، درخواست واخواهی کنید و در صورتی که ادله ای جهت بقای معامله دارید ارائه نمایید و در صورتی که فسخ صحیح بوده و صرفا خواستار استرداد موتورسیکلت هستید با طرح دعوای تقابل استرداد مال منقول، موتورسیکلت را از خریدار مطالبه نمایید.
در صورتی که مهلت واخواهی را از دست داده باشید اما هنوز در مهلت تجدیدنظرخواهی (۲۰ روز از ابلاغ رأی یا 20 روز از مضی مهلت واخواهی) هستید، می‌توانید به استناد ماده ۳۳0 قانون آیین دادرسی مدنی، درخواست تجدیدنظر کنید و به این موضوع اشاره کنید که موتورسیکلت هنوز در اختیار خریدار است و او نمی‌تواند هم موتورسیکلت را نگه دارد و هم پولش را مطالبه کند.
علاوه بر این در خصوص توقیف خودروی خود می توانید با اعتراض به توقیف خودروی پژو ۴۰۵ که منبع درآمد شماست درخواست رفع توقیف بر اساس ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی بنمایید و اگر توانایی مالی برای پرداخت یکجای مبلغ حکم را ندارید، می‌توانید طبق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، دادخواست اعسار و تقسیط بدهی را ارائه دهید.

آیا آمبولانس خصوصی و ماشین آتش نشانی جزء مستثنیات دین است ؟

سوال: در مواردی که شرکت ابنیه و ساختمان به پیمانکاری بدهی داشته باشد قاضی میتواند حکم به توقیف خودروی آتشنشانی مجموعه و ماشین آمبولانس خصوصی شرکت را بدهد؟ یا اینکه آن وسایل نقلیه به دلیل کاربری خاص جزو مستثنیات دین است؟

پاسخ وکیل:  در پاسخ به پرسشی که طرح فرمودید و در رابطه با امکان توقیف خودروی آتش نشانی و آمبولانس خصوصی باید گفت اموال منقول و غیر منقول و سهام شرکت در خصوص بدهی های شرکت قابل توقیف خواهد بود.
بنابراین وسایل مذکور در صورتی که جزو اموال شرکت باشد قابل توقیف می باشند. همچنین سایر اموال شرکت مذکور نیز قابل توقیف خواهند بود و چنانچه هیچگونه اطلاعی از اموال شرکت در دست نباشد، می توانید از طریق استعلام های مربوطه لیست اموال و دارائی های شرکت را به دست آورید. مقدار سهام قابل توقیف شرکت با نظر کارشناسی و با توجه به میزان محکوم به و هزینه های اجرایی تعیین می گردد.

 الزام فروشنده خودرو به تنظیم سند

مستندات قانونی – توقیف خودرو و مستثنیات دین

ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
مستثنیات دین صرفاً شامل موارد زیر است:
الف – منزل مسکونی که عرفاً در شان محکوم‌علیه در حالت اعسار او باشد
ب – اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکوم‌علیه و افراد تحت تکفل وی لازم است.
ج – آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم‌ٌعلیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفاً آذوقه ذخیره می‌شود.
د – کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شان آنها.
هـ – وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه‌ وران، کشاورزان و سایر اشخاص که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفلشان لازم است.
و – تلفن مورد نیاز مدیون.
ز – مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می‌شود، مشروط بر اینکه پرداخت اجاره‌ بها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عین مستاجره مورد نیاز مدیون بوده و بالاتر از شان او نباشد.
تبصره ۱ – چنانچه منزل مسکونی محکوم‌علیه بیش از نیاز و شان عرفی او در حالت اعسارش بوده و مال دیگری از وی در دسترس نباشد و مشارٌالیه حاضر به فروش منزل مسکونی خود تحت نظارت مرجع اجراءکننده رای نباشد به تقاضای محکوم‌له به‌ وسیله مرجع اجراءکننده حکم با رعایت تشریفات قانونی به فروش رفته و مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی، صرف تادیه دیون محکوم‌ٌعلیه خواهد شد مگر اینکه استیفای محکوم‌ٌبه به طریق سهل‌تری مانند استیفاء از محل منافع بخش مازاد منزل مسکونی محکوم‌ٌعلیه یا انتقال سهم مشاعی از آن به شخص ثالث یا طلبکار امکان‌پذیر باشد که در این‌صورت محکوم‌به از طرق مذکور استیفاء خواهد شد.
تبصره ۲ – چنانچه به حکم قانون مستثنیات دین تبدیل به عوض دیگری شده باشد، مانند اینکه مسکن به دلیل قرار گرفتن در طرحهای عمرانی تبدیل به وجه گردد، یا در اثر از بین رفتن، عوضی دریافت شده باشد، وصول محکوم‌به از آن امکان‌ پذیر است مگر اینکه محرز شود مدیون قصد تهیه موضوع نخستین را دارد.

ماده ۱۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی
توقیف اموال اعم از منقول و غیرمنقول و صورت برداری و ارزیابی و حفظ اموال توقیف شده و توقیف حقوق استخدامی خوانده و اموال منقول وی که نزد شخص ثالث موجوداست، به ترتیبی است که در قانون اجرای احکام مدنی پیش بینی شده است.

ماده ۱۲ قانون مدنی
مال غیرمنقول آن ست که از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود اعم از اینکه استقرار آن ذاتی باشد یا به واسطه عمل انسان به نحوی که‌ نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود.

ماده ۱۹ قانون مددنی
اشیائی که نقل آن از محلی به محل دیگر ممکن باشد بدون اینکه به خود یا محل آن خرابی وارد آید منقول است.

ماده ۶۷ قانون اجرای احکام مدنی
دادورز (‌مامور اجرا) باید قبل از توقیف اموال منقول، صورتی که مشتمل بر وصف کامل اموال از قبیل نوع – عدد – وزن – اندازه و غیره‌که با تمام حروف و اعداد باشد تنظیم نماید، در مورد طلا و نقره عیار آن‌ها (‌هر‌گاه عیار آن‌ها معین باشد) و در جواهرات اسامی و مشخصات آن‌ها و در‌کتاب، نام کتاب و مولف و مترجم و خطی یا چاپی بودن آن با ذکر تاریخ تحریر یا چاپ و در تصویر و پرده نقاشی خصوصیات و اسم نقاش (‌اگر معلوم‌باشد) و در مصنوعات، ساخت و مدل و در مورد فرش بافت و رنگ و در مورد سهام و اوراق بهادار نوع و تعداد و مبلغ اسمی آن و به طور کلی در هر‌ مورد مشخصات و خصوصیاتی که معرف کامل مال باشد نوشته می‌شود.

استرداد وجه معامله فسخ شده خودرو

راههای تماس و ارتباط با وکیل متخصص دعاوی حقوقی- 88019243