وکیل برای تقسیم ارث و گرفتن سهم الارث

اگر برای تقسیم ارث و گرفتن سهم الارث با ورثه دیگر و شرکای خود اختلاف دارید، چاره ای جز مراجعه به دادگاه و طرح دعوا و شکایت تقسیم ارث یا مطالبه سهم‌الارث نیست؛ که البته بهتر است این مراحل و تشریفات قانونی توسط یک وکیل متخصص ارث و دعاوی ملکی مرتبط با خانواده انجام شود.

مراجعه به وکیل تقسیم ارث و انحصار وراثت، لزوما برای طرح شکایت و طی تشریفات قانونی در دادگاه نیست، گاهی ورثه در عین توافق و عدم وجود دعوا و اختلاف در اصل تقسیم ارث، تصمیم می‌گیرند پروسه تقسیم ترکه و تنظیم تقسیم نامه و تعیین میزان سهم هریک از ورثه توسط یک وکیل به طور قانونی و دقیق انجام شود.

واقعیت این است که گرفتن سهم‌الارث، کاری به ظاهر ساده اما در عمل «سهل و ممتنع» است؛ مسیر قانونی مشخص است، اما در اجرا ممکن است با موانع و چالش‌هایی روبه‌رو شوید که پرونده را ماه‌ها یا سال‌ها طولانی کند. تجربه نشان داده است که در این میان، دانش حقوقی و اشراف به مقرراتِ تقسیم اموال مشترک، برگ برنده شما خواهد بود.

به‌عنوان نمونه، در ساده‌ترین حالت که ماترک متوفی یک ملک ثبت‌شده است، گاهی می‌بینیم حتی برخی وکلا به اشتباه بلافاصله سراغ «حکم عدم افراز و دستور فروش» می‌روند؛ در حالی که قانون‌گذار برای ورثه یک امتیاز ویژه در نظر گرفته و آن «تقسیم ترکه» است که راه بسیار مناسب‌تری برای پایان دادن به شراکت ناشی از ارث محسوب می‌شود. در واقع، برخلاف سایر شراکت‌های معمولی که چاره‌ای جز «افراز و دستور فروش» برای پایان دادن به اشاعه ندارند، در بحث ارث، مسیرهای قانونی هوشمندانه‌تری وجود دارد که شناخت آن‌ها تفاوت بین یک نتیجه‌گیری سریع با یک درگیری حقوقی طولانی را رقم می‌زند.»

راهنمای جامع مراحل و شرایط انحصار وراثت

منظور از سهم‌الارث چیست و چه تفاوتی با ترکه دارد؟

سهم‌الارث، مقدار قانونی سهم هر وارث از اموال و حقوق مالی باقی‌مانده از متوفی است. اما این سهم، از کل دارایی‌های متوفی به‌دست نمی‌آید، بلکه فقط از آن بخشی محاسبه می‌شود که پس از کسر کردن دیون، هزینه‌های ضروری، حقوق مقدم و وصایای نافذ باقی مانده باشد. به همین دلیل، سهم‌الارث را نباید با ترکه یا ماترک یکسان دانست.

در حقوق ایران، ترکه به مجموعه دارایی های مثبت و منفی متوفی گفته می شود که شامل دیون، اموال، مطالبات و حقوق مالی متوفی بوده و با فوت او قابل انتقال به ورثه باشد. بنابراین، هر چیزی که ارزش اقتصادی دارد، الزاماً جزو ترکه قابل تقسیم نیست؛ بلکه باید علاوه بر مالیت، قابل انتقال نیز باشد و با فوت شخص از بین نرود. در نتیجه، حقوقی که قائم به شخص هستند، اصولاً به ارث نمی‌رسند.

نکته مهم آن است که ورثه نسبت به ترکه، پیش از ادای دیون و حقوق متعلق به آن، حق تقسیم و تصرف قطعی ندارند. مطابق مواد ۸۶۸ و ۸۶۹ قانون مدنی، مالکیت ورثه نسبت به ترکه پس از پرداخت حقوق و دیونی که به ترکه تعلق گرفته، مستقر می‌شود. همچنین قانون امور حسبی نیز در باب پنجم خود بر لزوم تعیین تکلیف بدهی‌های متوفی پیش از تقسیم ترکه تأکید کرده است.

بنابراین، در یک بیان دقیق، سهم‌الارث آن چیزی است که پس از تصفیه ی ترکه و کسر بدهی‌ها و سایر حقوق مقدم، به طور قانونی به هر وارث می‌رسد.

در طبقات و درجات ارث چه کسانی قرار میگیرند؟

در سیستم حقوقی ما به تبعیت از نظریات شرعی و فقهی، ، ارث بر اساس «طبقات و درجات» میان ورثه تقسیم می‌شود. به این معنا که تا زمانی که حتی یک نفر از طبقه‌ی مقدم وجود داشته باشد، نوبت به طبقه‌ی بعدی نمی‌رسد. همچنین در هر طبقه، درجه‌ی نزدیک‌تر بر درجه‌ی دورتر مقدم است. به عبارت دیگر، نظام ارث در قانون مدنی بر پایه‌ی اصل تقدم طبقه و درجه است؛ یعنی ابتدا طبقه‌ی اول بررسی می‌شود، اگر از این طبقه هیچ وارثی وجود نداشته باشد، نوبت به طبقه‌ی دوم می‌رسد و در صورت نبود وارث از طبقه‌ی دوم، طبقه‌ی سوم ارث می‌برد.

طبقه اول ارث: شامل پدر، مادر، اولاد (فرزندان) و اولادِ اولاد (نوه‌ها و نسل‌های بعدی) است. در این طبقه، هرچه رابطه خویشاوندی نزدیک‌تر باشد، ارث‌بری مقدم است. بنابراین اگر فرزند وجود داشته باشد، نوه‌ها ارث نمی‌برند؛ و اگر فرزند نباشد، نوه‌ها جانشین او می‌شوند.

طبقه دوم: طبقه دوم شامل اجداد (پدربزرگ و مادربزرگ)، خواهر و برادر و اولاد آنها است. در این طبقه نیز همان قاعده حاکم است؛ یعنی تا وقتی حتی یک نفر از این طبقه در درجه نزدیک‌تر وجود داشته باشد، افراد درجه دورتر ارث نمی‌برند.

طبقه سوم: طبقه سوم شامل عموها، عمه‌ها، دایی‌ها، خاله‌ها و فرزندان آنها است. این طبقه تنها در صورتی از متوفی ارث می‌برد که هیچ‌یک از ورثه طبقه اول و دوم وجود نداشته باشند.

نکته مهم این است که همسر (زوج یا زوجه) در هیچ‌یک از این طبقات قرار نمی‌گیرد و همیشه در کنار سایر ورثه، سهم قانونی خود را می‌برد.

نکته دیگری که باید به آن توجه داشت این است که از نظر میزان سهم نیز، ممکن است سهم برخی ورثه در شرایط مختلف متفاوت باشد؛ برای مثال پدر و مادر با وجود فرزند برای متوفی، هر کدام یک‌ششم می‌برند. اما اگر متوفی فرزند نداشته باشد، سهم آنان تغییر می‌کند.

بنابراین، طبقات و درجات ارث هم در اصل استحقاق و هم در میزان سهم نقش تعیین‌کننده دارند و شناخت دقیق آن‌ها برای طرح دعوا، تنظیم تقسیم‌نامه و تعیین سهم‌الارث ضروری است.

نکته – توجه شود که همواره وجود افرادی از طبقه اولی سایر طبقات را از ارث محروم می نماید.

نکته – در طبقات ارث نیز درجات مقدم، درجات موخر از همان طبقه را از ارث محروم می کنند مثلا وجود خواهر ، برادر، اعمام و اخوال فرزندان ایشان را از ارث محروم می کند ولو اینکه از افراد یک طبقه اند.

 محاسبه میزان سهم ارث هر یک از ورثه

ویژگی های یک وکیل برای مطالبه و گرفتن سهم الارث

یک وکیل توانمند در دعاوی ارث، فراتر از تسلط بر قواعد «ارث و وصیت»، باید به اصول دعاوی ملکی، حقوق قراردادها و به‌ویژه «مقررات تقسیم اموال مشترک» و «اجرای احکام مدنی» احاطه کامل داشته باشد. از آنجا که بخش عمده‌ای از ماترک متوفیان را اموال غیرمنقول تشکیل می‌دهد، تجربه عملی در پرونده‌های ملکی یک ضرورت است.

هرچند در طبقه‌بندی‌های سنتی، دعاوی ارث زیرمجموعه حقوق خانواده محسوب می‌شوند، اما در مقام عمل، این پرونده‌ها ماهیتی کاملاً مالی و ملکی پیدا می‌کنند. بنابراین، وکیلی در این عرصه موفق است که بتواند پیچیدگی‌های «مالکیت مشاعی» را با قواعد «امور حسبی» تلفیق نماید و با تکیه بر تجربه پرونده‌های متعدد، مشکلات اجرایی در مرحله تقسیم یا فروش مال را پیش‌بینی کند.

یک وکیل متخصص ارث به شما چه کمکی می کند؟

وکیل متخصص در زمینه گرفتن سهم ارث و بطور کلی دعاوی ملکی مرتبط با خانواده، نه‌تنها امنیت رسیدن به نتیجه را تضمین می‌کند، بلکه با انتخاب «کوتاه‌ترین و هوشمندانه‌ترین مسیر قانونی»، از اتلاف وقت و هزینه موکل جلوگیری می‌نماید. برخی از مهم‌ترین خدمات و استراتژی‌های وکیل در این مسیر عبارتند از:

۱. انتخاب صحیح عنوان دعوا: همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، انتخاب میان «تقسیم ترکه» و «دستور فروش ملک مشاع» یک مرز ظریف تخصصی است. وکیل با انتخاب مسیر تقسیم ترکه، موکل را از پروسه طولانی و گاه بن‌بست «اخذ گواهی عدم افراز» از اداره ثبت معاف کرده و مستقیم پرونده را به جریان می‌اندازد.

۲. بهره‌گیری از اهرم‌های فشار قانونی: گاهی هدف نهایی موکل، فروش ملک یا توافق است، اما شرکای دیگر مقاومت می‌کنند. در اینجا وکیل می‌تواند از «مسیرهای غیرمستقیم» استفاده کند؛ مثلاً طرح دعوای «خلع ید مشاعی» علیه وارثی که ملک را تصرف کرده است. با صدور حکم خلع ید، متصرف مجبور به تخلیه ملک می‌شود و این فشار قانونی معمولاً او را پای میز مذاکره و مصالحه برای فروش یا تقسیم ملک می‌کشاند.

۳. مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف: وکیل متخصص می‌تواند همزمان با دعوای تقسیم، «اجرت‌المثل» مدتی که برخی ورثه از ملک استفاده کرده‌اند را مطالبه کند. این موضوع علاوه بر احقاق حق مالی، ابزار دیگری برای ترغیب شرکای ممتنع به تعیین تکلیف نهایی ترکه است.

۴. تصفیه هوشمندانه دیون و مطالبات: وکیل با مدیریت دعاویِ طلبکاران متوفی و همچنین پیگیری مطالبات متوفی از اشخاص ثالث، سبد «ترکه خالص» را برای ورثه شفاف و تا حد امکان از تضییع حقوق آن‌ها جلوگیری می‌کند.

۵. تنظیم تقسیم‌نامه‌های محکم: در صورت توافق، وکیل با تنظیم یک تقسیم‌نامه رسمی و قانونی که تمام جوانب حقوقی (از جمله حق ارتفاق، انتفاع و شروط ضمن عقد) در آن لحاظ شده، راه را بر اختلافات و دعاوی آینده می‌بندد.

تماس با دادگران و دریافت وقت مشاوره با وکیل:
  02188019244 – 02188019243

مراحل گرفتن و مطالبه سهم ارث با وکیل

پس از فوت مورث، وراث برای تعیین تکلیف ترکه و وصول سهم‌الارث خود، معمولاً باید چند اقدام حقوقی و بعضاً مقدماتی را طی کنند. این اقدامات بسته به وضعیت اموال، اختلاف میان وراث و احتمال تضییع ترکه متفاوت است؛ با این حال، مهم‌ترین مراحل به شرح زیر است:

۱) مهر و موم ترکه

هرگاه بیم آن برود که اموال متوفی در معرض حیف‌ومیل، تصرف غیرمجاز یا تضییع قرار گیرد، ورثه یا اشخاص ذی‌نفع می‌توانند تقاضای مهر و موم ترکه کنند. هدف از این اقدام، حفظ و صیانت از ترکه تا زمان تعیین تکلیف نهایی آن است. مقررات مربوط به مهر و موم ترکه در مواد ۱۶۷ به بعد قانون امور حسبی پیش‌بینی شده و مرجع رسیدگی نیز دادگاه صلح آخرین اقامتگاه متوفی می باشد. این اقدام بیشتر جنبه حفاظتی دارد و مانع از نقل و انتقال یا تصرف نابجا در اموال متوفی می‌شود.

۲) تحریر ترکه

در مواردی که لازم باشد فهرست دقیق اموال، مطالبات و دیون متوفی مشخص شود، می‌توان تقاضای تحریر ترکه کرد. تحریر ترکه به معنای صورت‌برداری رسمی از دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالی متوفی است تا وضعیت ترکه روشن و قابل استناد شود. این مرحله به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که میان وراث درباره اموال، دیون یا میزان دارایی اختلاف وجود داشته باشد یا احتمال مخفی شدن بخشی از ترکه مطرح باشد. احکام مربوط به تحریر ترکه نیز در قانون امور حسبی آمده است.

۳) اخذ گواهی انحصار وراثت

برای هرگونه اقدام رسمی نسبت به اموال متوفی، از جمله نقل‌وانتقال، تقسیم، ثبت، ارائه به ادارات، بانک‌ها و مراجع قضایی، گواهی انحصار وراثت ضروری است. این گواهی مشخص می‌کند که متوفی چه کسانی را به‌عنوان وارث بر جای گذاشته است، وراث قانونی چه اشخاصی هستند و سهم هر یک در چارچوب قانون چگونه باید بررسی شود. بدون این گواهی، معمولاً هیچ مرجع رسمی امکان ترتیب اثر دادن به ادعای وراثت یا مالکیت مشاعی را ندارد. مبنای قانونی این امر نیز در قانون امور حسبی و مقررات مربوط به گواهی انحصار وراثت است.

در حال حاضر گواهی حصر وراثت بدون نیاز به هیچ گونه اقدامی از سوی ورثه و ظرف بیست روز از تاریخ فوت متوفی، توسط اداره ثبت احوال صادر می گردد.

۴) طرح دعوای خلع ید مشاعی

اگر یکی از وراث یا حتی شخص ثالث، ملک موروثی را به‌طور انحصاری در تصرف داشته باشد، سایر وراث می‌توانند دعوای خلع ید مشاعی مطرح کنند. در این دعوا، خواهان از دادگاه می‌خواهد متصرف، از ملک رفع ید شود تا هیچ‌کس بدون رضایت یا مجوز قانونی، حق تصرف انحصاری در مال مشاع نداشته باشد. این دعوا در عمل گاهی ابزار مؤثری برای وادار کردن شریک ممتنع به مذاکره، فروش ملک یا پذیرش تقسیم است. البته باید توجه داشت که خلع ید مشاعی با افراز یا تقسیم ترکه متفاوت است و هر کدام آثار حقوقی خاص خود را دارند.

۵) تقسیم ترکه و فروش مال

پس از روشن شدن وضعیت وراث و شناسایی اموال، مرحله اصلی تقسیم ترکه است. هر یک از وراث می‌تواند با رعایت مقررات قانونی، تقاضای تقسیم ترکه را مطرح کند. اگر ترکه قابل تقسیم باشد، دادگاه یا مرجع صالح بر اساس نظر کارشناسی و مقررات مربوط، آن را میان وراث تقسیم می‌کند؛ و اگر قابل تقسیم نباشد، ممکن است دستور فروش صادر شود تا ثمن حاصل، میان وراث به نسبت سهم‌الارث تقسیم گردد.

نکته مهم این است که در اموال مشاع ناشی از ارث، اصل بر این است که ابتدا امکان تقسیم ترکه بررسی شود و سپس در صورت عدم امکان تقسیم یا عدم قابلیت افراز، به فروش برسد. از همین‌جا اهمیت انتخاب صحیح خواسته و مسیر حقوقی توسط وکیل آشکار می‌شود.

مدارک لازم برای دعوای مطالبه ارث

برای طرح دعوای مطالبه سهم‌الارث یا تقسیم ترکه، اصل بر این است که مانند سایر دعاوی حقوقی، ادله عمومی اثبات دعوا مورد استناد قرار می‌گیرد. با این حال، در پرونده‌های ارث، ارائه برخی مدارک اختصاصی نیز اهمیت زیادی دارد و در بسیاری از موارد برای اثبات وراثت، شناسایی ترکه و پیشبرد دعوا ضروری است. مهم‌ترین این مدارک عبارتند از:

1- گواهی انحصار وراثت: که اصلی ترین مدارک دعوای ارث است و هویت وراث قانونی و میزان سهم هر یک را مشخص می کند.

2- اسناد مالکیت مورث: اگر متوفی دارای ملک، زمین، آپارتمان یا سایر اموال غیرمنقول بوده است، ارائه سند مالکیت یا مدارک ثبتی مربوط به آن ضروری است.

3- فهرست اموال منقول: در مورد اموال منقول مانند خودرو، حساب بانکی، طلا، سهام یا سایر حقوق مالی، ارائه فهرست دقیق اموال و هر مدرکی که وجود آنها و مالکیت مورث را ثابت کند لازم است.

4- وصیت نامه: در صورت وجود وصیت نامه، باید ضمیمه پرونده شود؛ زیرا ممکن است در تعیین تکلیف بخشی از ترکه یا نحوه تقسیم آن اثر داشته باشد.

5- تقسیم نامه یا صورتجلسه توافق وراث: اگر وراث پیش از طرح دعوا درباره تقسیم ترکه یا نحوه استفاده از اموال توافق کرده باشند، ارائه این مدارک برای اثبات مفاد توافق مفید و گاهی تعیین کننده است.

در کنار این مدارک، هر سند یا مدرک دیگری که مالکیت مورث، وجود اموال یا میزان تصرف هر یک از وراث را نشان دهد نیز می تواند به عنوان دلیل تکمیلی ارائه شود.

مرجع صالح برای رسیدگی به درخواست تقسیم ترکه 

درخواست تقسیم ترکه اصولا در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی آخرین اقامتگاه متوفی در ایران است. بنابراین، ملاک اصلی در تعیین مرجع صالح، محل اقامت متوفی در زمان فوت است، نه محل اقامت خوانده و نه این که مال مورد ترکه منقول باشد یا غیر منقول. به بیان دیگر، در دعوای تقسیم ترکه، اصل بر آن است که همه ترکه در یک مرجع واحد رسیدگی شود تا وضعیت اموال، دیون و حقوق وراث به طور هماهنگ تعیین تکلیف گردد.

این قاعده بر مبنای مقررات قانون آیین دادرسی مدنی و قانون امور حسبی است. مطابق قواعد مربوط به ترکه، تا زمانی که ترکه تقسیم نشده باشد، دعاوی و درخواست های مربوط به آن باید در دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی مطرح شود. این امر با هدف جلوگیری از صدور تصمیم های متعارض و تسهیل رسیدگی به مجموع دارایی و بدهی های متوفی پیش بینی شده است.

بنابراین اگر ترکه شامل اموال منقول یا غیر منقول باشد، تفاوتی در اصل صلاحیت دادگاه ایجاد نمی شود. صرف وجود ملک، زمین یا آپارتمان در یک شهر دیگر باعث نمی شود که درخواست تقسیم ترکه در دادگاه محل وقوع ملک طرح شود. آنچه در اینجا اهمیت دارد، ماهیت دعوا است که تقسیم ترکه محسوب می شود، نه صرفا نوع مال.

البته باید میان تقسیم ترکه و دعاوی دیگری مانند افراز، فروش مال مشاع، خلع ید یا ابطال سند تفاوت گذاشت. در این گونه دعاوی، بسته به نوع خواسته و وضعیت مال، ممکن است قواعد صلاحیت متفاوتی حاکم باشد. برای مثال، اگر دعوا صرفا ناظر به افراز یا فروش یک ملک مشاع ثبت شده باشد، ممکن است مقررات خاص همان دعوا ملاک عمل قرار گیرد. اما در خود درخواست تقسیم ترکه، مرجع اصلی همان دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی است.

اگر متوفی در ایران اقامتگاه نداشته باشد، باید بر اساس مقررات مربوط، مرجع صالح را با توجه به محل ترکه یا سایر ضوابط قانونی تعیین کرد. همچنین اگر همراه با تقسیم ترکه، خواسته های دیگری مانند اثبات مالکیت، ابطال سند یا خلع ید نیز مطرح شود، ممکن است برای هر بخش از دعوا قواعد صلاحیتی جداگانه اعمال شود.

هزینه وکیل برای گرفتن ارث به چه صورت است؟

دستمزد وکیل برای دعاوی ناشی از ارث از جمله مهر و موم ترکه، تحریر ترکه، انحصار وراثت، تقسیم ترکه، خلع ید مشاعی، مطالبه سهم ارث و تنفیذ و ابطال وصیت نامه مبلغ و رقم ثابتی نیست و با توجه به پیچیدگی کار و نوع دلایل تعیین می شود.

نکته قابل توجه دیگر اینکه چنین نیست که دستمزد همه وکلا یکسان باشد طبیعتاً ابزار یک وکیل برای طرح و مدیریت یک دعوای حقوقی ، دانش و تجربه اوست؛ هر چه وکیل سابقه و تجربه بیشتری داشته باشد طبیعتاً دستمزد او هم بالاتر خواهد بود.

مراحل و شرایط تقسیم ارث و ترکه متوفی

نکات مهم در مورد گرفتن سهم ارث

در تکمیل مباحث پیشین، چند نکته عملی و حقوقی در خصوص مطالبه سهم‌الارث و تقسیم ترکه اهمیت زیادی دارد:

1- اگر ورثه با هم توافق دارند، بهتر است تقسیم ترکه در قالب صلح نامه یا تقسیم نامه تنظیم شود: در صورتی که میان ورثه اختلافی وجود نداشته باشد، تنظیم صلح نامه یا تقسیم نامه رسمی معمولا بهترین راه است. این کار هم به تعیین تکلیف قطعی ترکه کمک می کند و هم از طرح دعوا و رفت و آمدهای بعدی به دادگاه جلوگیری می کند. البته باید دقت شود که چنین توافقی نباید برخلاف حقوق طلبکاران، وصیت نافذ، یا حقوق اشخاصی مانند محجور و غایب باشد.

2- فروش ترکه با توافق ورثه، بهترین و کم هزینه ترین راه است: اگر هدف نهایی فروش مال و تقسیم بهای آن باشد، بهترین حالت این است که ورثه با هم به توافق برسند و خودشان درباره زمان، قیمت و شیوه فروش تصمیم بگیرند. این روش هم سریع تر است و هم معمولا از فروش اجباری در دادگاه نتیجه بهتری دارد. مراجعه به دادگستری بیشتر زمانی لازم می شود که ورثه بر سر اصل فروش یا نحوه تقسیم به توافق نرسند.

3- وکالت فروش را با احتیاط تنظیم کنید: بهتر است ورثه قبل از تعیین تکلیف نهایی ترکه، به یکدیگر وکالت فروش عام یا بی قید و شرط ندهند. در عمل، این نوع وکالت ها اگر محدود و دقیق تنظیم نشوند، ممکن است اختیار گسترده ای برای فروش، دریافت وجه یا حتی اقدام به ضرر سایر ورثه ایجاد کنند. اگر ناچار به تنظیم وکالت هستید، حدود اختیارات، مدت، قیمت پایه و نحوه تسویه باید روشن و دقیق باشد.

4- اگر یکی از وراث ملک را در تصرف دارد و همکاری نمی کند، خلع ید مشاعی می تواند راهگشا باشد: در مواردی که یکی از وراث ملک موروثی را در تصرف انحصاری گرفته و حاضر به همکاری برای فروش یا تقسیم نیست، طرح دعوای خلع ید مشاعی می تواند فشار حقوقی مؤثری ایجاد کند. این دعوا به معنای بیرون کردن متصرف از ملک مشاع است تا هیچ وارثی بدون رضایت دیگران نتواند به تنهایی از مال استفاده کند. در بسیاری از پرونده ها همین اقدام، طرف ممتنع را به مذاکره و توافق نزدیک می کند.

5- وجود محجور یا غایب، روند تقسیم را پیچیده تر می کند: اگر در میان وراث شخص محجور مانند صغیر، سفیه یا مجنون وجود داشته باشد، تقسیم ترکه صرف توافق سایر ورثه نیست و باید مقررات مربوط به قیمومت و نظارت دادستان رعایت شود. همچنین در صورت وجود غایب مفقودالاثر یا کسی که امکان حضور و اظهارنظر ندارد، نمی توان بدون رعایت تشریفات قانونی، ترکه را به طور کامل تقسیم کرد. در این موارد، حفظ حقوق اشخاص غایب یا محجور مقدم بر توافق ساده سایر وراث است.

6- تقسیم ترکه لزوما نباید به همه اموال به صورت یکجا محدود شود، اما باید با منطق حقوقی و کامل طرح شود: در عمل، برخی دادگاه ها تقسیم ترکه را ناظر به مجموعه ترکه می دانند و معتقدند بهتر است همه اموال و حقوق مالی متوفی یکجا تعیین تکلیف شود. با این حال، از نظر تحلیلی، اگر خواسته به نحوی مطرح شود که ناظر به مال یا اموال مشخص و قابل تقسیم باشد، اصل امکان رسیدگی به آن وجود دارد؛ به شرط آنکه حقوق مقدم، دیون، وصایا و حقوق اشخاص ثالث نادیده گرفته نشود. بنابراین بهتر است دادخواست به گونه ای تنظیم شود که از نظر شکلی ناقص نباشد و از نظر ماهوی نیز با مقررات قانون امور حسبی و قانون مدنی تعارض نداشته باشد.

7- قبل از اقدام قضایی، وضعیت دیون و مطالبات متوفی را بررسی کنید: گاهی تصور می شود صرف وجود وراث، یعنی ترکه آماده تقسیم است؛ در حالی که ابتدا باید بدهی ها، تعهدات مالی، هزینه های ضروری و وصایای نافذ متوفی مشخص شود. اگر این موارد روشن نباشد، تقسیم شتاب زده می تواند بعدا باعث اختلاف، دعوای جدید یا حتی مسئولیت برای وراث شود. به همین دلیل، بررسی دقیق وضعیت مالی متوفی پیش از هر اقدام، اهمیت زیادی دارد.

نکته – در صورتی که برای محجور ولی قهری یا وصی وجود داشته باشد ، نیاز به دخالت دادستان نیست.

نکته – در صورت وجود شخص غائب اعم از اینکه حکم موت فرضی صادر شده یا نشده باشد تقسیم حتماً باید در دادگاه صورت گیرد و امکان توافق در این خصوص نیست.

 آیا محروم کردن فرزندان از ارث امکان پذیر است؟

ویژگی های دعوای تقسیم ترکه

مهم ترین ویژگی های دعوای تقسیم ترکه نسبت به دعاوی مشابه را می توان به شرح زیر دانست:

1- دعوای تقسیم ترکه از نظر ماهیت، در زمره دعاوی غیرمالی محسوب می شود

هرچند نتیجه نهایی این دعوا ممکن است وصول مال یا بهره مندی مالی برای خواهان باشد، اما خواسته اصلی در این دعوا مطالبه وجه یا مال معین نیست، بلکه تعیین تکلیف ترکه و پایان دادن به حالت اشاعه است. به همین دلیل، در رویه غالب، دعوای تقسیم ترکه از دعاوی غیرمالی به شمار می آید. با این حال، اگر خواسته همراه با مطالبه اجرت المثل، خسارت یا فروش مال مشخص مطرح شود، ممکن است آثار مالی جداگانه نیز پیدا کند.

2- مرجع صالح، دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی است

بر خلاف بسیاری از دعاوی که صلاحیت آنها بر اساس اقامتگاه خوانده یا محل وقوع مال تعیین می شود، دعوای تقسیم ترکه اصولا در دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی مطرح می شود. بنابراین، محل وقوع مال غیرمنقول یا اقامتگاه بعضی از ورثه، به تنهایی ملاک تعیین صلاحیت نیست. این قاعده برای آن وضع شده که رسیدگی به تمام ترکه در یک مرجع واحد انجام شود و از صدور تصمیم های متعارض جلوگیری گردد.

3- بهتر است خواسته دعوا با دقت و به صورت کامل تنظیم شود

در عمل، اگر معلوم باشد که مال یا اموال مورد نظر قابل تقسیم نیستند، بهتر است خواسته به گونه ای تنظیم شود که هم تقسیم ترکه را در بر بگیرد و هم در صورت عدم امکان تقسیم، فروش مال را پوشش دهد. البته از نظر حقوقی، صرف درخواست تقسیم نیز دادگاه را از رسیدگی و اتخاذ تصمیم مناسب معاف نمی کند، زیرا قانونگذار اختیار تشخیص نحوه تقسیم را با توجه به ویژگی مال به دادگاه داده است. با این حال، تنظیم دقیق خواسته از نظر عملی بسیار مهم است و از ایرادهای شکلی یا ابهام در اجرا جلوگیری می کند.

4- وجود گواهی انحصار وراثت از مقدمات اصلی دعواست

بر خلاف بسیاری از دعاوی که بدون مقدمه قابل طرح هستند، در دعوای تقسیم ترکه ارائه گواهی انحصار وراثت عملا ضروری است. این گواهی هویت وراث قانونی را مشخص می کند و بدون آن، دادگاه معمولا نمی تواند به درستی درباره ذی نفعان و حدود سهم آنان اظهار نظر کند. بنابراین، قبل از طرح دعوای تقسیم ترکه باید وضعیت وراث روشن شده باشد.

5- این دعوا با افراز و فروش مال مشاع تفاوت دارد

تقسیم ترکه مخصوص حالتی است که مال یا اموال از متوفی باقی مانده و وراث می خواهند ترکه میان آنان تعیین تکلیف شود. اما افراز و فروش مال مشاع ناظر به شراکت های عادی یا اموالی است که منشأ وراثتی ندارند، یا در مواردی که ترکه قبلا از حیث وراثتی تعیین تکلیف شده است. این تفاوت در انتخاب عنوان دعوا بسیار مهم است، چون اشتباه در عنوان می تواند روند رسیدگی را طولانی یا حتی منحرف کند.

6- وضعیت دیون و حقوق مقدم باید قبل از تقسیم روشن شود

یکی از ویژگی های مهم دعوای تقسیم ترکه این است که دادگاه نمی تواند ترکه را بدون توجه به دیون متوفی، هزینه های ضروری و حقوق مقدم تقسیم کند. بنابراین، اگر بدهی یا حق معتبری بر ترکه وجود داشته باشد، ابتدا باید وضعیت آن روشن شود و سپس تقسیم انجام گیرد. این نکته از مقررات قانون مدنی و قانون امور حسبی نیز قابل استنباط است.

7- در صورت اختلاف یا ابهام، دادگاه می تواند از نظر کارشناسی استفاده کند

اگر درباره قابلیت تقسیم مال، نحوه افراز، ارزش اموال یا امکان فروش اختلاف باشد، دادگاه معمولا از کارشناسی رسمی کمک می گیرد. این موضوع به ویژه در مورد املاک، سهام، حقوق مالی و اموال منقول ارزشمند اهمیت دارد و نشان می دهد که این دعوا صرفا یک اختلاف ساده میان وراث نیست، بلکه گاهی نیازمند بررسی فنی و حقوقی همزمان است.

 نمونه پرونده مطالبه سهم ارث

دادخواست تقسیم ترکه

• خواهان: رضا …..    نام پدر : رحمان    شغل : آزاد        محل اقامت :تهران.ستارخان …… .
• خوانده: ریحانه …… نام پدر : رحمان    شغل : خانه دار  محل اقامت : مجهول المکان
• وکیل: مینا کاویانی وکیل پایه یک دادگستری  نشانی : خیابان فاطمی.میدان گلها …… .
• خواسته: تقسیم ترکه (تقسیمم اموال مرحومه اعظم …..)

دلایل و منضمات :

1. سایر دلایل و مستندات پلاک ثبتی به شماره ….. ، یک دستگاه خودرو پراید هاچ بک به شماره انتظامی  ……. یک خط سیم کارت دائمی تلفن همراه کد یک
2. تصویر وکالت نامه به شماره …… میزان تمب مالیاتی به مبلغ 18000 ریال باطل شد.
3. وکالت نامه شماره ….  میزان تمبر مالیاتیی به مبلغ 120000 باطل شد.
4. سند مالکیت خودرو به شماره ….
5. سند مالکیت ملک به شماره …..
6. گواهی حصر وراثت به شماره …..

متن دادخواست تقسیم ترکه

ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی تهران

با سلام

احتراماً به استحضار می رساند مرحومه اعظم ….. در تاریخ 1398/10/22 در اقامتگاه دائمی خود به نشانی تهران.ونک ….. فوت نمودند و موکل اینجانب (آقای رضا …) مطابق گواهی حصر وراثت تقدیمی خوانده محترم، پسر و دختر متوفی و تنها وارثین مرحومه اعظم ….. می باشند که سهم ایشان از ماترک به صورت پسر دو برابر دختر می باشد و ماترک متوفی به شرح زیر می باشد :

1- یک دستگاه اپارتمان به پلاک ثبتی ….. به نشانی میدان ونک …..

2- یک دستگاه خودرو پراید هاچ بک تیپ 111 مدل 89 با پلاک انتظامی ……

3- یک خط سیم کارت دائمی تلفن همراه کد یک

نظر به اینکه ماترک متوفی تقسیم نشده و در نحوه تقسیم نیز بین ورثه توافقی وجود ندارد لذا تقاضا دارد با بررسی موضوع و در صورت لزوم جلب نظر کارشناس در صورتی که ماترک قابل تقسیم باشد مطابق مواد 300 الی 326 قانون امور حسبی و ماده 589 قانون مدنی بین وراث تقسیم و در صورت عدم امکان تقسیم با دستور فروش اموال ، حاصل فروش تقسیم شود.

با تشکر و تجدیدی احترام

نمونه رای دادگاه برای مطالبه سهم الارث

شعبه: 211 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع شهید مفتح تهران

خواهان: آقای رضا …..  فرزند رحمان با وکالت خانم مینا کاویانی فرزند احمد به نشانی استان تهران.میدان فاطمی.میدان گلها.

خوانده: خانم ریحانه ….. فرزند رحمان به نشانی مجهول المکان

خواسته: تقسیم ترکه

گردشکار: خواهان دادخواستی فوق بطرفیت خوانده بالا تقدیم داشته که پس از ارجاع به این شعبه و ثبت به کلاسه فوق و جری تشریفات قانونی در وقت مقرر دادگاه به تصدی امضاءکننده زیر تشکیل است و با توجه به محتویات پرونده ختم رسیدگی رااعلام و به شرح زیر مبادرت به صدور رای می نماید.

متن رای دادگاه تقسیم ترکه

رای دادگاه درخصوص دادخواست آقای رضا …… فرزند رحمان با وکالت خانم مینا کاویانی بطرفیت ریحانه ….. فرزند رحمان بخواسته تقسیم ترکه به شرح دادخواست تقدیمی با عنایت به محتویات پرونده و اظهارات وکیل خواهان بدین شرح ؛ مرحومه اعظم …. در تاریخ 1398/10/22 در اقامتگاه دایمی خود به نشانی تهران میدان ونک فوت نمودند و موکل اینجانب (آقای رضا ….) مطابق گواهی حصر وراثت تقدیمی ،به انضمام خوانده محترم (خانم ریحانه ….)، پسر و دختر متوفی و تنها وارثین مرحومه موصوف می باشند که سهم ایشان از ماترک به صورت پسر دو برابر دختر می باشد و ماترک متوفی به شرح زیر می باشد:

1- یک دستگاه آپارتمان به پلاک ثبتی … فرعی از .. اصلی مفروز و مجزا شده از … قطعه یک تفکیکی بخش ده ثبتی به مساحت 100 متر مربع به نشانی میدان ونک و

2- یک دستگاه خودرو پراید هاچ بک تیپ111 مدل 1389 با پلاک انتظامی ایران … و

3- یک خط سیم کارت دائمی تلفن همراه به شماره …..

نظر به اینکه ماترک متوفی تقسیم نشده و در نحوه آن نیز بین ورثه توافقی وجود ندارد تقاضا دارد با بررسی موضوع و عندالزوم جلب نظر کارشناس در صورتی که مازاد قابل تقسیم باشد مطابق مواد 300 الی 336 قانون امور حسبی و ماده 519 قانون مدنی بین وراث تقسیم و در صورت عدم امکان با دستور فروش اموال حاصل فروش تقسیم شود دادگاه با عنایت به محتویات پرونده و مستندات تقدیمی وکیل خواهان استعلام صورت گرفته از اداره ثبت اسناد و املاک تهران به شماره … و مورخ 24/09/1400 در خصوص یک دستگاه آپارتمان با مشخصات ذکر شده و استعلام انجام شده از راهور فاتب به شماره … مورخ 10/09/1400 و همچنین پاسخ استعلام از مشترکین دائمی تلفن همراه مخابرات ایران به شماره … مورخ 23/09/1400 در خصوص تلفن همراه به شماره ….. نظر به اینکه به دلالت پاسخ استعلام از پلیس راهور ناجا و شرکت ارتباطات سیار مالکین متوفی نسبت به اتومبیل و خط تلفن و یک واحد اپارتمان مسکونی با مشخصات ذکر شده محرز و مسلم می باشد و با توجه به اینکه به دلالت گواهی انخصار وراثت صادره از شورای حل اختلاف شعبه 201 منطقه یک تهران به شماره …. به مورخ 15/06/99 ورثه آن متوفی منحصر است به طرفین دعوی و نظر به اینکه خوانده با وصف ابلاغ در جلسه دادرسی حضور نیافته و ایراد و دفاع ننموده و از طرفی دلیلی بر قابلیت تقسیم ولو با تعدیل ارائه و ابراز نشده است.

لذا دادگاه دعوی خواهان را وارد تشخیص و به استناد مواد 194 و 198 قانون آیین دادرسی مدنی و ماده 300 و 301 و 317 قانون امور حسبی حکم به تقسیم ترکه به شرح ماترک فوق الذکر با فروش پس از کسر دیون متوفی و اجرای وصیت نامه در صورت وجود به میزان سهم الارث بین ورثه طبق مقرارت قانون ارث صادر و اعلام می نماید رای صادره غیابی و ظرف بیست روز پی از ابلاغ قابل واخواهی در این دادگاه و پس از آن تا بیست روز قابل تجدیدنظر خواهی در دادگاه تجدیدنظر استان تهران می باشد.   

ارتباط با وکیل متخصص ارث و انحصار وراثت – 88019243

 خدمات دفتر وکالت دادگران حامی برای گرفتن سهم ارث

قبول وکالت در خصوص پرونده های مطالبه سهم ارث

از آنجا که پروسه تقسیم ترکه و اموال مشترک همیشه با چالش های زیادی بین وراث و همچنین طی مراحل پیچیده و زمانبر در محاکم قضایی همراه است ؛ توصیه می کنیم در صورت امکان حتماً پیگیری پرونده خود را با اعطای وکالت به یک وکیل با تجربه بسپارید. وکلای دفتر وکالت دادگران حامی با داشتن سابقه و تجارب فراوان در پرونده های تقسیم ترکه و انحصار وراثت می توانند شما را در رسیدن به سهم الارث و حقوق قانونی تان یاری کنند.

اخذ مشاوره مستمر با وکلای دادگران برای تقسیم ارث و اموال مشترک

در صورتی که بنا به هر دلیلی امکان اعطای وکالت پرونده تان به وکیل را ندارید، می توانید از مشاوره حقوقی حضوری و یا آنلاین با وکلای با تجربه دادگران حامی در زمینه دعاوی ارث و تقسیم ترکه استفاده نمایید.از آنجایی که شروع درست هر دعوایی در محاکم قضایی تا حد زیادی موفقیت در آن پرونده را تضمین می کند؛ توصیه می کنیم در ابتدای طرح دعوا و تقدیم دادخواست حتما با یک وکیل مشاوره داشته و اشراف کامل در خصوص ابعاد دعوای خود را پیدا کنید.

تنظیم لایحه و دادخواست در خصوص مطالبه سهم الارث

در صورتی که تمایل به مدیریت و پیگیری دعوای خود دارید، می توانید تنظیم دادخواست جهت طرح دعوا در دادگاه و همچنین نگارش لایحه در هر یک از مراحل دعوای خود را به وکلای دفتر وکالت ما بسپارید.وکلای دادگران حامی تلاش خود را خواهند کرد لوایح و اوراق درخواستی شما را در کوتاهترین زمان ممکن تنظیم نمایند.

سوالات متداول وکیل برای مطالبه و گرفتن سهم ارث